Câu hỏi: Biết khối lượng mol của không khí ở điều kiện tiêu chuẩn (0°C và 1 atm) là 29 × 10⁻³ kg/mol. Khối lượng riêng của không khí ở nhiệt độ 27°C, áp suất 1 atm bằng bao nhiêu?
- A. 1,290 kg/m³.
- B. 1,178 kg/m³.
- C. 1,187 kg/m³.
- D. 1,920 kg/m³.
Đáp án đúng là B. 1,178 kg/m³. Ở cùng áp suất, khi nhiệt độ tuyệt đối tăng từ 273,15 K lên 300,15 K, thể tích của một lượng không khí tăng và khối lượng riêng giảm.

Vì sao đáp án B đúng?
Cần tính khối lượng riêng ở 0°C trước, rồi dùng quan hệ giữa khối lượng riêng và nhiệt độ khi áp suất không đổi. Theo lời giải gốc, thể tích mol của khí ở 0°C và 1 atm là khoảng 22,4 × 10⁻³ m³/mol.
- Ở 0°C, khối lượng riêng là ρ₁ = M/Vₘ = (29 × 10⁻³)/(22,4 × 10⁻³) ≈ 1,295 kg/m³.
- Đổi nhiệt độ sang kelvin: T₁ = 273,15 K và T₂ = 300,15 K. Không được dùng trực tiếp 0 và 27 trong tỉ lệ nhiệt độ của khí lý tưởng.
- Từ P₁V₁/T₁ = P₂V₂/T₂, với P₁ = P₂ và cùng một lượng khí, suy ra V₁/T₁ = V₂/T₂. Vì ρ = m/V và khối lượng m không đổi, ta có ρ₁T₁ = ρ₂T₂.
- Thay số, dùng giá trị ρ₁ chưa làm tròn trong phép tính cuối: ρ₂ ≈ (29/22,4) × (273,15/300,15) ≈ 1,178 kg/m³.
Kết quả khớp với phương án B. Khối lượng riêng ở 27°C nhỏ hơn ở 0°C cũng phù hợp với việc không khí nở ra khi được làm nóng ở cùng áp suất.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. 1,290 kg/m³: Giá trị này gần với khối lượng riêng ở 0°C, khoảng 1,295 kg/m³, chứ không phải ở 27°C. Đây là phương án dễ nhầm nếu dừng lại sau khi lấy khối lượng mol chia cho thể tích mol.
- C. 1,187 kg/m³: Các chữ số gần với kết quả đúng nhưng bị đảo vị trí. Thay vào phép tính ρ₂ = ρ₁T₁/T₂ cho khoảng 1,178 kg/m³, không phải 1,187 kg/m³.
- D. 1,920 kg/m³: Giá trị này lớn hơn cả khối lượng riêng tính được ở 0°C. Ở cùng áp suất, tăng nhiệt độ từ 0°C lên 27°C phải làm khối lượng riêng giảm, nên phương án này trái với chiều biến đổi của khí lý tưởng.
Kiến thức liên quan
Có thể tính trực tiếp khối lượng riêng của khí lý tưởng từ phương trình PV = nRT. Thay n = m/M và ρ = m/V, ta được P = ρRT/M, hay ρ = PM/(RT). Trong công thức này, M là khối lượng mol, P là áp suất, R là hằng số khí lý tưởng và T phải tính bằng kelvin.
Công thức cho thấy: nếu áp suất và khối lượng mol không đổi, khối lượng riêng tỉ lệ nghịch với nhiệt độ tuyệt đối. Khi so sánh hai trạng thái của cùng một khí, có thể viết ρ₁/ρ₂ = (P₁/P₂) × (T₂/T₁). Riêng bài này P₁ = P₂ = 1 atm, nên quan hệ rút gọn là ρ₁T₁ = ρ₂T₂. Không được áp dụng dạng rút gọn đó nếu áp suất giữa hai trạng thái khác nhau.
Cách nhận diện nhanh
Gặp bài hỏi khối lượng riêng của cùng một khí ở hai nhiệt độ, hãy kiểm tra áp suất trước, đổi °C sang K rồi xét chiều biến đổi. Nếu áp suất không đổi và nhiệt độ tăng, khối lượng riêng phải giảm. Bước kiểm tra này giúp loại ngay kết quả lớn hơn giá trị ban đầu; phép tính sau đó xác định đáp án chính xác.
