Câu hỏi: Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có
- A. khí hậu ôn hòa quanh năm, ít chịu ảnh hưởng của gió mùa.
- B. thảm thực vật chủ yếu là rừng lá kim, phát triển mạnh ở vùng núi cao.
- C. lượng bức xạ mặt trời lớn, nhiệt độ cao, khí hậu phân hóa theo mùa rõ rệt.
- D. bốn mùa xuân, hạ, thu, đông phân biệt rõ ràng trên cả nước.
Đáp án đúng là C. Lượng bức xạ mặt trời lớn, nhiệt độ cao, khí hậu phân hóa theo mùa rõ rệt. Vị trí nằm giữa hai chí tuyến Bắc và Nam khiến nước ta nhận được góc chiếu mặt trời lớn quanh năm, kết hợp hoàn lưu gió mùa tạo nên nền nhiệt cao và nhịp mùa mưa – mùa khô.
Vì sao phương án C đúng
Vùng nội chí tuyến là dải đất nằm giữa chí tuyến Bắc (khoảng 23°27′ B) và chí tuyến Nam (khoảng 23°27′ N). Trong dải này, Mặt Trời lên tới thiên đỉnh hai lần mỗi năm, nên quanh năm nước ta nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn, nền nhiệt cao và tổng nhiệt độ trong năm dồi dào.
Bức xạ lớn chỉ là nguyên nhân gốc. Về khí hậu, nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên hằng năm nằm trong đới gió mùa châu Á – khu vực có hoàn lưu gió mùa hoạt động mạnh và đảo hướng theo mùa. Gió mùa đông bắc lạnh và khô vào nửa đầu mùa đông, gió mùa tây nam nóng ẩm gây mưa lớn vào mùa hạ. Sự luân phiên này tạo ra mùa mưa – mùa khô rõ rệt, đặc biệt thể hiện đậm ở Nam Bộ và Tây Nguyên.
Nhiệt độ cao cộng với độ ẩm lớn còn quyết định kiểu thảm thực vật rừng nhiệt đới thường xanh, rừng ngập mặn ven biển, rừng khô hạn rụng lá ở nơi mùa khô kéo dài. Ba phương án còn lại hoặc mô tả sai bản chất nền nhiệt, hoặc lấy đặc điểm của vành đai ôn đới gán cho nước ta.
Vì sao các phương án khác sai
Phương án A sai vì nước ta không có khí hậu ôn hòa quanh năm và không hề “ít chịu ảnh hưởng của gió mùa”. Ngược lại, gió mùa là nhân tố chi phối mạnh nhất, tạo mùa mưa – mùa khô và cả những đợt rét đậm, rét hại ở miền Bắc. Có nhiều nơi quanh năm nóng ẩm, đây là khí hậu nhiệt đới, không phải ôn hòa.
Phương án B nhầm vành đai thực vật. Rừng lá kim là đặc trưng của vùng ôn đới và cận cực, hoặc của đai ôn đới trên núi cao, chứ không phải thảm thực vật phổ biến của cả nước. Ở nước ta rừng lá kim chỉ chiếm diện tích nhỏ, chủ yếu ở một số vùng núi cao như Hoàng Liên Sơn, không đại diện cho toàn lãnh thổ.
Phương án D là phương án dễ nhầm nhất. Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông phân biệt rõ chỉ có ở miền Bắc và chỉ ở mức tương đối; miền Nam hầu như chỉ có hai mùa mưa – khô, còn các tỉnh duyên hải Trung Bộ có mùa mưa lệch về thu – đông. Vì vậy “trên cả nước” là sai, và ngay cả ở miền Bắc thì mùa đông cũng không lạnh sâu như xứ ôn đới.
Đáp án C là phương án duy nhất mô tả đúng trực tiếp hệ quả của vị trí nội chí tuyến: bức xạ lớn, nhiệt độ cao, khí hậu phân hóa theo mùa.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi này thường đi cặp với một câu khác về vai trò của vị trí địa lí đối với tự nhiên nước ta. Cần phân biệt hai hướng hỏi: một bên hỏi hệ quả trực tiếp của vị trí nội chí tuyến (thiên về nền nhiệt), bên kia hỏi hệ quả tổng hợp của vị trí địa lí (nhiệt đới gió mùa, phân hóa đa dạng, nhiều thiên tai).
- Vị trí nội chí tuyến cho nền bức xạ lớn, nhiệt độ cao, tổng nhiệt độ trong năm lớn.
- Vị trí trong khu vực gió mùa châu Á cho nhịp mùa mưa – mùa khô và sự đảo hướng gió theo mùa.
- Vị trí tiếp giáp biển Đông cho độ ẩm cao, mưa nhiều, khí hậu điều hòa hơn so với các nước cùng vĩ độ.
- Lãnh thổ hẹp ngang, kéo dài trên nhiều vĩ độ và có địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích khiến thiên nhiên phân hóa theo chiều bắc – nam, đông – tây và theo độ cao.
- Mặt trái của vị trí này: nằm trong vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới, không khí lạnh, hạn mặn, lũ lụt nên thiên tai nhiều và phức tạp.
Lưu ý cách ra đề: các phương án nhiễu thường lấy đặc điểm của đới ôn hòa (bốn mùa rõ, rừng lá kim, khí hậu ôn hòa) để thử thí sinh có phân biệt được đới khí hậu hay không.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Neo từ khóa “nội chí tuyến” với cụm “bức xạ lớn – nhiệt cao – có hai mùa mưa khô”. Chỉ cần thấy đề nhắc “nội chí tuyến” thì loại ngay mọi phương án nói về “ôn hòa”, “rừng lá kim”, “bốn mùa trên cả nước” — đó là dấu hiệu của đới ôn hòa bị gán nhầm.
Với câu hỏi mở rộng về vị trí địa lí nói chung, nhớ theo ba tầng: vị trí nội chí tuyến cho nền nhiệt; vị trí gió mùa cho nhịp mùa; vị trí ven biển và địa hình cho phân hóa và thiên tai. Ba tầng này phủ gần hết các phương án đúng trong dạng đề này.
