Câu hỏi: Đặc điểm nổi bật của địa hình vùng núi Tây Bắc là
- A. gồm các khối núi và cao nguyên.
- B. có nhiều dãy núi cao và đồ sộ.
- C. gồm 4 cánh cung lớn.
- D. địa hình thấp và hẹp ngang.
Đáp án đúng là B. có nhiều dãy núi cao và đồ sộ. Vùng núi Tây Bắc nổi bật với các dãy núi cao, địa hình hùng vĩ nhất nước ta, tiêu biểu là dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng. Đây là đặc điểm đúng với địa hình vùng núi Tây Bắc và là căn cứ để loại các phương án còn lại.
Vì sao đáp án B đúng
Vùng núi Tây Bắc là vùng có địa hình cao và đồ sộ nhất trong bốn vùng núi của nước ta. Đặc trưng cơ bản là các dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, xen giữa là các cao nguyên và sơn nguyên đá vôi. Dãy Hoàng Liên Sơn dài khoảng 180 km, cao đồ sộ nhất với đỉnh Phan-xi-păng cao 3.143 m — đỉnh núi cao nhất Việt Nam, cũng là “nóc nhà Đông Dương”.
Chính độ cao lớn và tính đồ sộ này làm nên nét riêng của Tây Bắc so với các vùng núi khác: phía Đông Bắc là vùng đồi núi thấp với các cánh cung, Trường Sơn Bắc thấp và hẹp hơn, Trường Sơn Nam là các khối núi và cao nguyên ba dan. Vì vậy phương án B mô tả trúng đặc điểm nổi bật nhất của vùng.
Cấu trúc địa hình Tây Bắc còn ảnh hưởng rõ đến tự nhiên: các dãy núi cao tạo bức chắn đối với gió mùa Đông Bắc, khiến mùa đông ở đây ngắn và ấm hơn so với Đông Bắc; đồng thời quy định hướng chảy của sông ngòi (sông Đà, sông Mã chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam).
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A “gồm các khối núi và cao nguyên” lại là đặc điểm của vùng núi Trường Sơn Nam, nơi có các khối núi Kon Tum, khối núi cực Nam Trung Bộ cùng các cao nguyên ba dan xếp tầng (Plây Ku, Đắk Lắk, Lâm Viên, Di Linh). Tây Bắc có cao nguyên đá vôi, không phải khối núi và cao nguyên ba dan điển hình.
Phương án C “gồm 4 cánh cung lớn” mô tả vùng núi Đông Bắc với bốn cánh cung: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều. Đây là phương án dễ nhầm nhất vì cũng nói về “vùng núi phía Bắc”, chỉ khác là Đông Bắc chứ không phải Tây Bắc.
Phương án D “địa hình thấp và hẹp ngang” ứng với vùng núi Trường Sơn Bắc — vùng núi thấp, hẹp, chạy dọc biên giới Việt – Lào. Tây Bắc ngược lại: cao và đồ sộ.
Hệ thống kiến thức liên quan
Các câu hỏi kèm theo trong cùng đề giúp khắc sâu chân dung bốn vùng núi và hai đồng bằng lớn. Dưới đây là các đáp án và căn cứ:
- Đặc điểm không đúng với vùng núi Tây Bắc (đáp án D — có các cao nguyên ba dan xếp tầng). Cao nguyên ba dan xếp tầng là đặc trưng của Tây Nguyên và Trường Sơn Nam. Ba đặc điểm còn lại đều đúng: Tây Bắc nằm giữa sông Hồng và sông Cả; có nhiều đỉnh núi cao nhất nước ta; có 3 dải địa hình cùng hướng Tây Bắc – Đông Nam (phía Đông là dãy Hoàng Liên Sơn, ở giữa là các cao nguyên đá vôi, phía Tây là núi trung bình và núi thấp).
- Địa hình núi cao nhất ở Tây Bắc (đáp án A — dãy Hoàng Liên Sơn). Dãy này nằm giữa sông Hồng và sông Đà, chứa đỉnh Phan-xi-păng cao 3.143 m. Các phương án còn lại chỉ là dải địa hình biên giới hoặc sơn nguyên đá vôi, không phải dãy núi cao nhất.
- Đặc điểm không đúng với Đồng bằng sông Cửu Long (đáp án C — trên bề mặt có nhiều đê sông). Đê sông là nét đặc trưng của Đồng bằng sông Hồng, nơi hệ thống đê dài hàng nghìn km ngăn lũ. Đồng bằng sông Cửu Long không có đê lớn; phù sa được bồi đắp tự do, mạng lưới kênh rạch chằng chịt, là đồng bằng châu thổ rộng lớn nhất nước ta.
- Điểm giống nhau giữa hai đồng bằng (đáp án B — do phù sa các sông lớn tạo nên). Đồng bằng sông Hồng do phù sa sông Hồng và sông Thái Bình bồi đắp; Đồng bằng sông Cửu Long do phù sa sông Tiền, sông Hậu. Đê sông chỉ có ở đồng bằng sông Hồng; kênh rạch chằng chịt chỉ đúng với đồng bằng sông Cửu Long; thủy triều tác động mạnh cũng chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long.
- Giao lưu kinh tế miền núi khó khăn (đáp án A — địa hình cao bị chia cắt mạnh). Địa hình bị chia cắt bởi các dãy núi và thung lũng sâu làm đường sá khó xây dựng, đi lại tốn thời gian và chi phí. Động đất, khan hiếm nước, thiên tai là khó khăn nhưng không phải nguyên nhân thường xuyên, chủ yếu cản trở giao lưu kinh tế.
- Giống nhau giữa bán bình nguyên và đồi trung du (đáp án B — nằm chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng). Cả hai đều là dạng địa hình trung gian, có nguồn gốc từ quá trình bóc mòn và bồi tụ. Đặc điểm “có cả đất phù sa cổ lẫn đất đỏ ba dan” chỉ đúng ở một số nơi như vùng Đông Nam Bộ; độ cao không cố định trong khoảng 100–200 m.
- Ranh giới Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam (đáp án C — dãy núi Bạch Mã). Dãy Bạch Mã, còn gọi là dãy núi “tường thành” chắn gió, là ranh giới tự nhiên giữa hai vùng. Đèo Hải Vân và dãy Hoành Sơn nằm trong phạm vi Trường Sơn Bắc; sông Cả gắn với ranh giới phía bắc Trường Sơn Bắc.
- Khác biệt giữa Trường Sơn Nam và Trường Sơn Bắc (đáp án D — có các khối núi và cao nguyên). Trường Sơn Nam nổi bật với các khối núi cao (khối Kon Tum, khối cực Nam Trung Bộ) và các cao nguyên ba dan rộng lớn xếp tầng; Trường Sơn Bắc chỉ là dải núi thấp, hẹp, chạy dọc biên giới.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Gắn mỗi vùng núi với một “từ khóa hình ảnh”: Tây Bắc — “cao và đồ sộ” (Hoàng Liên Sơn, Phan-xi-păng); Đông Bắc — “bốn cánh cung” (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều); Trường Sơn Bắc — “thấp, hẹp, dọc biên giới”; Trường Sơn Nam — “khối núi và cao nguyên ba dan”.
Với câu hỏi dạng “đặc điểm nổi bật”, hãy chọn nét riêng mà chỉ vùng đó có. “Cao nguyên ba dan xếp tầng” là dấu hiệu nhận diện Tây Nguyên và Trường Sơn Nam, không bao giờ là Tây Bắc — đây là bẫy phổ biến. Với câu hỏi “đặc điểm nào không đúng”, đọc kỹ phủ định, vì ba phương án đúng còn lại thường được viết rất chính xác theo sách giáo khoa, chỉ một phương án bị “gắn nhầm” từ vùng khác sang.
