Câu hỏi: Một trong những tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại là
- A. thu hẹp được khoảng cách giàu – nghèo trong xã hội.
- B. giải quyết một cách triệt để mọi mâu thuẫn trong xã hội.
- C. hạn chế và tiến tới xóa bỏ sự bất bình đẳng trong xã hội.
- D. có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi để tồn tại và phát triển.
Đáp án đúng là D. Có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi để tồn tại và phát triển. Chủ nghĩa tư bản hiện đại có thể thay đổi cách tổ chức và quản lí để ứng phó với biến động kinh tế, sự phát triển của công nghệ và bối cảnh mới.

Vì sao đáp án D đúng?
Khả năng tự điều chỉnh và thích nghi là một tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Khi thị trường, công nghệ hoặc điều kiện xã hội thay đổi, hệ thống này có thể điều chỉnh phương thức sản xuất, quản lí và chính sách để tiếp tục hoạt động, phát triển. Đây là khả năng ứng phó với biến đổi, không phải lời khẳng định rằng mọi vấn đề phát sinh đều được giải quyết.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. Khoảng cách giàu – nghèo có thể được cải thiện trong một số điều kiện, nhưng không phải lúc nào cũng thu hẹp. Chênh lệch giàu nghèo vẫn là một thách thức được nêu trong các câu hỏi cùng chủ đề.
- B. Từ «triệt để» khiến nhận định sai: khả năng thích nghi không đồng nghĩa với việc giải quyết được mọi mâu thuẫn xã hội.
- C. Các biện pháp điều chỉnh có thể góp phần hạn chế bất bình đẳng, nhưng không bảo đảm tiến tới xóa bỏ bất bình đẳng. Đây là phương án dễ nhầm nhất vì nêu một mục tiêu xã hội tích cực như thể đó là tiềm năng chắc chắn của hệ thống.
Hệ thống kiến thức liên quan
Chủ nghĩa tư bản hiện đại có sức sản xuất cao dựa trên thành tựu khoa học – công nghệ, có kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế, đồng thời có khả năng tự điều chỉnh. Mặt khác, hệ thống này vẫn đối diện nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính, chênh lệch giàu nghèo, mâu thuẫn xã hội và những vấn đề an ninh phi truyền thống. Các câu hỏi còn lại trong đề giúp phân biệt hai nhóm nội dung ấy.
Những câu hỏi về thách thức
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại phải đối mặt?
- A. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ.
- B. Sự sáp nhập của các công ty độc quyền lũng đoạn.
- C. Sự vươn lên mạnh mẽ của các nước đang phát triển.
- D. Khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu.
Đáp án đúng là D. Khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu. Khủng hoảng có thể gây suy giảm và lan rộng giữa các nền kinh tế; sự phát triển khoa học – công nghệ ở A chủ yếu gắn với tiềm năng sản xuất.
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại phải đối mặt?
- A. Nguồn nhân công ngày càng cạn kiệt.
- B. Giao lưu kinh tế quốc tế ngày càng tăng.
- C. Mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng.
- D. Sự ra đời các tổ chức liên kết khu vực.
Đáp án đúng là C. Mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng. Chênh lệch giàu nghèo và bất bình đẳng có thể gây bất ổn xã hội. Các phương án B, D nêu hiện tượng liên kết, giao lưu kinh tế; A khái quát không đúng về nguồn nhân công.
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại đang phải đối mặt?
- A. Khủng hoảng kinh tế, tài chính.
- B. Sự chênh lệch giàu nghèo.
- C. Tốc độ phát triển kinh tế toàn cầu.
- D. Tệ nạn xã hội, phân biệt chủng tộc.
Đáp án đúng là C. Tốc độ phát triển kinh tế toàn cầu. Bản thân tốc độ phát triển không phải một vấn đề xã hội hay nguy cơ khủng hoảng như các phương án A, B, D.
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu.
- B. Các thiết chế dân chủ vẫn còn nhiều vấn đề bất ổn.
- C. Phải đối mặt với nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống.
- D. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn yếu kém.
Đáp án đúng là D. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn yếu kém. Nhận định này không phản ánh đặc điểm chung của lực lượng lao động trong chủ nghĩa tư bản hiện đại. Ba phương án còn lại nêu những thách thức về khủng hoảng, xã hội và an ninh.
Câu hỏi: Sự kiện nào dưới đây phản ánh thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Rô-bốt Xô-phi-a được cấp quyền công dân (2017).
- B. Phong trào «99% chống lại 1%» bùng nổ ở Mỹ (2011).
- C. Khủng hoảng thừa (1929 – 1933).
- D. Khủng hoảng hoa Tulip (1637).
Đáp án đúng là B. Phong trào «99% chống lại 1%» bùng nổ ở Mỹ (2011). Phong trào thể hiện sự bất mãn trước bất bình đẳng về tài sản. C và D là các cuộc khủng hoảng ở những giai đoạn trước; A gắn với bước tiến công nghệ hơn là thách thức bất bình đẳng được hỏi đến.
Câu hỏi: Phong trào «99% chống lại 1%» diễn ra ở Mỹ năm 2011 và nhanh chóng lan rộng ra nhiều nước tư bản đã cho thấy chủ nghĩa tư bản hiện đại đang phải đối mặt với thách thức nào sau đây?
- A. Gia tăng tình trạng chênh lệch giàu – nghèo và bất bình đẳng xã hội.
- B. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn nghiệp vụ yếu kém.
- C. Thiếu khả năng tự điều chỉnh và thích nghi với bối cảnh mới.
- D. Thiếu kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế.
Đáp án đúng là A. Gia tăng tình trạng chênh lệch giàu – nghèo và bất bình đẳng xã hội. Tên gọi phong trào đối chiếu «99%» với «1%», trực tiếp gợi đến sự phân hóa về tài sản, không phải trình độ lao động hay năng lực quản lí.
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn nghiệp vụ yếu kém.
- B. Thiếu khả năng tự điều chỉnh và thích nghi với bối cảnh mới.
- C. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu.
- D. Thiếu kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế.
Đáp án đúng là C. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu. Khủng hoảng có thể tác động trên phạm vi rộng. Ngược lại, khả năng thích nghi và kinh nghiệm quản lí ở B, D thuộc nhóm tiềm năng; A không phản ánh đặc điểm chung.
Những câu hỏi về tiềm năng và đặc trưng
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Khoảng cách giàu – nghèo được thu hẹp, các mâu thuẫn xã hội được giải quyết triệt để.
- B. Có sức sản xuất phát triển cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ.
- C. Có bề dày kinh nghiệm, phương pháp quản lí kinh tế và hệ thống pháp chế hoàn chỉnh.
- D. Có khả năng điều chỉnh và thích nghi để tiếp tục tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới.
Đáp án đúng là A. Khoảng cách giàu – nghèo được thu hẹp, các mâu thuẫn xã hội được giải quyết triệt để. Tạo ra của cải không đồng nghĩa với phân phối đều của cải hoặc xóa bỏ mọi mâu thuẫn. B, C, D lần lượt nêu năng lực sản xuất, quản lí và thích nghi.
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng đặc trưng của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Sự dung hợp tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp thành tư bản tài chính.
- B. Xuất hiện các tổ chức độc quyền có vai trò quyết định trong sinh hoạt kinh tế.
- C. Có sức sản xuất cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ.
- D. Các cường quốc tư bản lớn nhất đã chia nhau xong đất đai trên thế giới.
Đáp án đúng là C. Có sức sản xuất cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ. Đây là nét gắn với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản hiện đại. A, B, D mô tả những đặc điểm đã xuất hiện ở giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền trước đó, nên không phải lựa chọn phù hợp nhất khi hỏi về giai đoạn hiện đại.
Mẹo nhận diện nhanh
Khi đề hỏi về tiềm năng, tìm các ý nói đến năng lực sản xuất, quản lí và thích nghi; khi hỏi về thách thức, tìm nguy cơ khủng hoảng, bất bình đẳng hoặc mâu thuẫn xã hội. Cần cảnh giác với những khẳng định tuyệt đối như «mọi mâu thuẫn được giải quyết triệt để»: khả năng tự điều chỉnh không có nghĩa là không còn vấn đề.
