Câu hỏi: Một gia đình cần ít nhất 900 đơn vị protein và 400 đơn vị lipit trong thức ăn mỗi ngày. Mỗi kg thịt bò chứa 800 đơn vị protein và 200 đơn vị lipit; mỗi kg thịt lợn chứa 600 đơn vị protein và 400 đơn vị lipit. Gia đình chỉ mua nhiều nhất 1,6 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn. Giá mỗi kg thịt bò là 250.000 đồng, mỗi kg thịt lợn là 85.000 đồng. Hỏi chi phí ít nhất để mua thịt mỗi ngày của gia đình là bao nhiêu?
Đáp án trong nội dung gốc là 93.500 đồng, nhưng kết quả này không đúng với điều kiện đề bài. Mức tiền đó chỉ mua được 1,1 kg thịt lợn, cung cấp 660 đơn vị protein, thấp hơn mức tối thiểu 900 đơn vị. Chi phí thấp nhất thỏa mãn mọi điều kiện là 168.500 đồng.

Vì sao chi phí ít nhất là 168.500 đồng?
Đây là bài toán tối ưu hóa tuyến tính: cần chọn lượng thịt đáp ứng đồng thời nhu cầu dinh dưỡng và giới hạn mua, rồi tìm chi phí thấp nhất. Cách lập biến và các ràng buộc dinh dưỡng trong lời giải gốc là đúng; sai sót nằm ở việc xác định các đỉnh của miền nghiệm.
- Gọi x và y lần lượt là số kg thịt bò và thịt lợn. Các điều kiện là 800x + 600y ≥ 900; 200x + 400y ≥ 400; 0 ≤ x ≤ 1,6; 0 ≤ y ≤ 1,1.
- Chi phí cần giảm đến mức thấp nhất là C = 250.000x + 85.000y, tính bằng đồng. Trên miền nghiệm đa giác, giá trị nhỏ nhất của hàm tuyến tính này đạt tại một đỉnh.
- Bốn đỉnh của miền nghiệm là (0,3; 1,1), (0,6; 0,7), (1,6; 0,2) và (1,6; 1,1). Chi phí tương ứng là 168.500 đồng, 209.500 đồng, 417.000 đồng và 493.500 đồng.
Vậy gia đình mua 0,3 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn. Lượng protein nhận được là 800 × 0,3 + 600 × 1,1 = 900 đơn vị; lượng lipit là 200 × 0,3 + 400 × 1,1 = 500 đơn vị. Phương án này đáp ứng cả hai nhu cầu và có chi phí thấp nhất trong các đỉnh.
Vì sao kết quả 93.500 đồng không phù hợp?
Không thể lấy mức chi phí nhỏ nhất trong một danh sách điểm nếu các điểm ấy không thuộc miền nghiệm. Các tọa độ được liệt kê trong lời giải gốc đều vướng ít nhất một điều kiện:
- (0; 1,5) cần 1,5 kg thịt lợn, vượt giới hạn 1,1 kg.
- (0; 1,1) có giá 93.500 đồng nhưng chỉ cung cấp 660 đơn vị protein, thiếu 240 đơn vị.
- (1,6; 0) chỉ cung cấp 320 đơn vị lipit, thấp hơn mức yêu cầu 400 đơn vị.
- (1,1; 0) cung cấp 880 đơn vị protein và 220 đơn vị lipit, đều không đủ.
Điểm (0; 1,1) dễ gây nhầm nhất vì vừa không vượt giới hạn mua thịt lợn, vừa có giá thấp. Tuy nhiên, điều kiện về lượng mua tối đa không thay thế được điều kiện dinh dưỡng tối thiểu.
Kiến thức liên quan: lập và kiểm tra miền nghiệm
Với bài toán mua thực phẩm có giới hạn số lượng, cần xét đồng thời ba nhóm điều kiện: lượng dinh dưỡng tối thiểu, lượng được mua tối đa và tính không âm của các biến. Ở đây, x ≥ 0 và y ≥ 0 vì số kg thịt không thể âm; x ≤ 1,6 và y ≤ 1,1 vì đề bài đặt mức mua tối đa.
Có thể vẽ các đường 800x + 600y = 900, 200x + 400y = 400, x = 1,6 và y = 1,1 trên hệ trục tọa độ. Giữ lại phần giao của các nửa mặt phẳng thỏa bất phương trình, cùng với góc phần tư không âm, để được miền nghiệm. Sau đó tìm các đỉnh, kiểm tra từng đỉnh với toàn bộ điều kiện và tính hàm chi phí. Bước kiểm tra này ngăn việc chọn nhầm một giao điểm nằm ngoài miền nghiệm.
Cách nhận diện nhanh sai sót
Trước khi so sánh tiền, hãy thay mỗi cặp số kg vào hai biểu thức dinh dưỡng và hai giới hạn mua. Nếu một điều kiện không thỏa, loại cặp đó ngay. Trong bài này, phép thử 600 × 1,1 = 660 < 900 đủ để phát hiện vì sao đáp án 93.500 đồng trong nội dung gốc không thể là chi phí tối thiểu hợp lệ.

