Biện pháp tu từ là gì? Giải đáp ba câu hỏi đọc hiểu văn bản

Câu hỏi: Chỉ ra một biện pháp tu từ trong câu văn: “Bạn có thể đi bất kỳ đâu bạn muốn, làm bất cứ việc gì bạn thích, trở thành bất cứ ai bạn ao ước… từ ngay vị trí hiện nay của bạn.” Liệt kê những dẫn chứng được tác giả sử dụng trong đoạn trích. Việc lựa chọn thao tác lập luận ở đoạn văn sau có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện mục đích của tác giả? “Thế giới sẵn sàng tạm dừng lại và để bạn thương xót cho bản thân – cho tới khi cuối cùng bạn chết vì tan nát và cô đơn – nếu đó là điều bạn muốn. Nó cũng sẵn sàng tránh sang một bên để nhường đường cho bạn một khi bạn hạ quyết tâm rằng hoàn cảnh hiện nay chỉ là tạm thời, bạn sẽ lại đứng dậy, tiến lên và để lại dấu ấn của mình.”

Đáp án đúng là: câu thứ nhất dùng phép liệt kê; câu thứ hai nêu hai dẫn chứng về thái độ thương xót bản thân và quyết tâm tiến lên; câu thứ ba xác định cách lập luận liên tưởng, so sánh. Các cách diễn đạt này làm nổi bật khả năng lựa chọn của mỗi người và khuyến khích người đọc chủ động vượt qua hoàn cảnh.

Đề đọc hiểu về phép liệt kê, dẫn chứng và cách lập luận trong đoạn văn khích lệ con người

Vì sao các đáp án trên phù hợp?

Ở câu thứ nhất, phép liệt kê thể hiện qua ba khả năng được đặt nối tiếp: đi đến nơi mình muốn, làm việc mình thích và trở thành người mình ao ước. Cách liệt kê mở rộng dần phạm vi lựa chọn, từ hành động đến mục tiêu về bản thân. Nhờ đó, lời khẳng định về khả năng thay đổi ngay từ vị trí hiện tại trở nên cụ thể hơn.

Với yêu cầu liệt kê dẫn chứng, lời giải gốc xác định hai tình huống được nêu trong đoạn văn: thế giới để một người tiếp tục thương xót bản thân đến khi cô đơn, tan nát; hoặc thế giới nhường đường khi người ấy quyết tâm đứng dậy, tiến lên và để lại dấu ấn. Đây là hai tình huống minh họa cho lập luận, không phải số liệu hay sự kiện có thể kiểm chứng.

Ở câu cuối, tác giả liên tưởng, so sánh bằng cách hình dung “thế giới” có thể tạm dừng hoặc tránh sang một bên. Hai cách ứng xử ấy đặt cạnh hai thái độ đối lập của con người: thụ động, chìm trong tự thương xót và chủ động thay đổi. Sự đối chiếu giúp lời cảnh báo về thái độ cam chịu và lời khích lệ vượt khó trở nên rõ ràng, giàu sức thuyết phục. Đoạn văn nhấn mạnh quyết tâm của mỗi người, chứ không khẳng định chỉ cần quyết tâm là chắc chắn thành công.

Kiến thức liên quan khi đọc hiểu đoạn văn

Biện pháp tu từ là cách sử dụng ngôn ngữ nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm hoặc nhấn mạnh ý. Khi đề yêu cầu chỉ ra một biện pháp trong câu đầu, phép liệt kê là lựa chọn có căn cứ trực tiếp ở ba cụm diễn đạt nối tiếp. Câu ấy còn lặp kiểu cấu trúc diễn đạt mong muốn, nhưng không cần thay đáp án liệt kê bằng một cách gọi khác. Cũng không nên gọi ba việc được kể ra là hoán dụ hoặc ẩn dụ khi chưa chỉ được quan hệ chuyển nghĩa cụ thể.

Cần phân biệt dẫn chứng với cách lập luận. Dẫn chứng là chi tiết, tình huống được đưa ra để làm rõ nhận định; cách lập luận là cách tác giả sắp xếp, kết nối những chi tiết ấy để thuyết phục người đọc. Trong đoạn được cung cấp, hai tình huống đối lập tạo thế so sánh: một phía là hệ quả đau buồn của việc chỉ thương xót bản thân, phía kia là khả năng tiến lên khi thay đổi thái độ. Hình ảnh “thế giới” biết tạm dừng, nhường đường còn gợi cách nhân hóa, khiến sự đối chiếu dễ hình dung hơn.

Cách nhận diện nhanh

Gặp câu hỏi “biện pháp tu từ là gì”, hãy tìm dấu hiệu ngay trong câu: nhiều hành động hoặc ý được xếp nối tiếp gợi phép liệt kê. Với câu hỏi về dẫn chứng, hãy tìm những tình huống cụ thể tác giả nêu ra. Với câu hỏi về lập luận, hãy xem các tình huống được đặt cạnh nhau để làm rõ thông điệp nào.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *