Câu hỏi: Điều kiện cơ bản đảm bảo cho sự di truyền độc lập của các cặp gene quy định các cặp tính trạng là gì?
- A. Các cặp gene quy định các cặp tính trạng nằm trên các cặp nhiễm sắc thể tương đồng khác nhau.
- B. Số lượng cá thể nghiên cứu phải lớn.
- C. Các gene không hòa lẫn vào nhau trong quá trình giảm phân.
- D. Gene trội phải lấn át hoàn toàn gene lặn.
Đáp án đúng là A. Điều kiện cơ bản đảm bảo cho sự di truyền độc lập của các cặp gene quy định các cặp tính trạng chính là các cặp gene đó nằm trên các cặp nhiễm sắc thể tương đồng khác nhau, để chúng phân li và tổ hợp tự do trong giảm phân và thụ tinh.
Vì sao đáp án A đúng
Di truyền độc lập chỉ xảy ra khi mỗi cặp gene nằm trên một cặp nhiễm sắc thể tương đồng riêng. Khi đó, ở kì sau giảm phân I, các nhiễm sắc thể tương đồng phân li về hai cực tế bào không phụ thuộc vào nhau, kéo theo các gene trên chúng cũng phân li độc lập.
Kết quả là giao tử nhận tổ hợp gene ngẫu nhiên, và ở đời sau các cặp tính trạng tổ hợp tự do. Mendel phát hiện quy luật này qua thí nghiệm lai hai cặp tính trạng ở đậu Hà Lan, thu được tỉ lệ kiểu hình 9 : 3 : 3 : 1 ở F₂ — dấu hiệu nhận biết các gene phân li độc lập.
Vì sao các phương án còn lại sai
Ba phương án B, C, D đều nhắc tới yếu tố không quyết định bản chất của sự di truyền độc lập. Chúng dễ gây nhầm vì đều là những điều kiện “nghe hợp lý” trong thực nghiệm di truyền.
- B. Số lượng cá thể nghiên cứu phải lớn: mẫu lớn chỉ giúp tỉ lệ kiểu hình ở đời con tiệm cận tỉ lệ lí thuyết, tức làm kết quả nghiên cứu chính xác hơn. Nó không tạo ra sự phân li độc lập.
- C. Các gene không hòa lẫn vào nhau trong giảm phân: gene không hòa lẫn là đặc điểm chung của mọi kiểu di truyền, kể cả liên kết gene. Đây không phải điều kiện phân biệt độc lập với liên kết.
- D. Gene trội lấn át hoàn toàn gene lặn: đây là cơ sở của quy luật phân li (trội – lặn) khi xét một cặp tính trạng, không liên quan trực tiếp đến sự phân li độc lập giữa các cặp gene.
Phương án C là bẫy dễ mắc nhất, vì “không hòa lẫn” thoạt nghe giống “phân li độc lập” nhưng thực chất chỉ nói về tính riêng biệt của allele.
Hệ thống kiến thức liên quan
Quy luật phân li độc lập của Mendel chỉ nghiệm đúng khi các gene nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau. Nếu các gene cùng nằm trên một nhiễm sắc thể, chúng có xu hướng di truyền cùng nhau — gọi là liên kết gene.
Ngoại lệ đáng chú ý: khi có trao đổi chéo trong giảm phân, các gene trên cùng nhiễm sắc thể vẫn có thể tổ hợp lại, tạo biến dị tổ hợp. Tuy nhiên đó là hoán vị gene, không phải di truyền độc lập theo đúng nghĩa Mendel.
Hai điều kiện đi kèm để quy luật biểu hiện rõ trong thực nghiệm: mỗi gene quy định một tính trạng riêng, và gene trội át hoàn toàn gene lặn. Thiếu một trong hai, tỉ lệ kiểu hình sẽ lệch khỏi 9 : 3 : 3 : 1.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Nhớ theo cặp từ khóa “khác cặp nhiễm sắc thể → độc lập”. Ngược lại, “cùng nhiễm sắc thể → liên kết”.
Câu hỏi về điều kiện di truyền độc lập luôn xoay quanh vị trí gene trên nhiễm sắc thể, không phải cỡ mẫu, độ trội, hay mức hòa lẫn. Chọn phương án nói về vị trí nhiễm sắc thể là chắc đúng.
