Câu hỏi: Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của
- A. Cuộc khủng hoảng năng lượng (1973).
- B. Chiến tranh lạnh và trật tự hai cực I-an-ta.
- C. Cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII.
- D. Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ.
Đáp án đúng là D. Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ. Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả trực tiếp của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ, khi những đột phá về tin học, truyền thông và giao thông vận tải rút ngắn khoảng cách giữa các quốc gia và thúc đẩy liên kết kinh tế toàn cầu.
Vì sao cuộc cách mạng khoa học – công nghệ là đáp án đúng
Toàn cầu hóa là quá trình gia tăng sự liên kết và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên phạm vi toàn thế giới. Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ tạo ra bước đột phá trong công nghệ thông tin, truyền thông và giao thông vận tải, nhờ đó hàng hóa, vốn, thông tin và con người dịch chuyển nhanh, rẻ và thuận tiện hơn giữa các nước.
Chính khả năng kết nối đó là cơ sở vật chất – kỹ thuật để hình thành thị trường thế giới thống nhất, các tổ chức kinh tế quốc tế và mạng lưới sản xuất toàn cầu. Nói cách khác, cách mạng khoa học – công nghệ tạo ra phương tiện, còn toàn cầu hóa là kết quả xã hội – kinh tế của việc sử dụng phương tiện đó. Đây là lý do đáp án D thỏa đúng yêu cầu “hệ quả của” trong đề bài, còn các phương án khác chỉ là sự kiện cùng thời kỳ.
Vì sao các phương án còn lại sai
Ba phương án A, B, C đều gắn với bối cảnh lịch sử thế kỷ XX nhưng không phải động lực trực tiếp và bao trùm của toàn cầu hóa; chúng dễ bị nhầm vì cùng được nhắc trong chương trình lịch sử hiện đại.
- A. Khủng hoảng năng lượng (1973): đây là một sự kiện kinh tế – chính trị mang tính thời điểm, chủ yếu tác động đến giá dầu và chính sách năng lượng của các nước công nghiệp, không tạo ra hạ tầng kết nối toàn cầu.
- B. Chiến tranh lạnh và trật tự hai cực I-an-ta: hai yếu tố này tạo ra sự chia rẽ, đối đầu giữa hai khối, cản trở giao lưu quốc tế; khi Chiến tranh lạnh kết thúc, toàn cầu hóa mới có điều kiện mở rộng, nên không thể là nguyên nhân hình thành xu thế này.
- C. Cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII: cuộc cách mạng này làm thay đổi sản xuất theo hướng cơ khí hóa nhưng diễn ra trong phạm vi châu Âu và chưa có công nghệ thông tin, truyền thông để kết nối toàn cầu; vì vậy nó không phải động lực chính của toàn cầu hóa. Phương án này dễ nhầm với đáp án đúng vì cũng là “cách mạng”, nhưng khác cả về thời gian và bản chất kỹ thuật.
Hệ thống kiến thức liên quan
Phân biệt rõ hai cuộc cách mạng là chìa khóa của câu hỏi: cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII – XVIII gắn với máy hơi nước và cơ khí hóa; cách mạng khoa học – công nghệ từ giữa thế kỷ XX gắn với điện tử, máy tính, vệ tinh, internet. Toàn cầu hóa là sản phẩm của cuộc cách mạng thứ hai.
Các biểu hiện của toàn cầu hóa cần nhớ:
- Thương mại quốc tế mở rộng, hình thành các tổ chức kinh tế như WTO, APEC, ASEAN.
- Các công ty xuyên quốc gia hoạt động với mạng lưới sản xuất phân bố nhiều nước.
- Dòng vốn, thông tin, lao động và công nghệ chuyển dịch tự do hơn.
- Giao lưu văn hóa, giáo dục, y tế diễn ra nhanh chóng; xuất hiện các vấn đề toàn cầu như môi trường, dịch bệnh, khủng bố.
Về mặt thời gian, toàn cầu hóa được đẩy mạnh từ sau Chiến tranh lạnh nhờ sự bùng nổ của công nghệ thông tin và sự tan rã của trật tự hai cực. Đây là lý do các phương án gắn với Chiến tranh lạnh hay khủng hoảng năng lượng không đóng vai trò nguyên nhân chính.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Ghép chuỗi nhân quả: “khoa học – công nghệ → phương tiện kết nối → toàn cầu hóa”. Thấy đề hỏi “hệ quả của” toàn cầu hóa, chọn phương án có công nghệ thông tin, tin học hoặc giao thông vận tải hiện đại.
Cách loại nhanh: sự kiện nào cản trở giao lưu (Chiến tranh lạnh) hoặc chỉ mang tính thời điểm (khủng hoảng 1973), hoặc chưa có công nghệ kết nối toàn cầu (cách mạng thế kỷ XVII) thì loại.
