Câu hỏi: Cho đoạn trích: “Chiến tranh bảo vệ tổ quốc có vai trò quan trọng đối với sự sinh tồn và phát triển của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của những cuộc kháng chiến góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập, giữ gìn bản sắc văn hóa và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây dựng đất nước… Chiến tranh bảo vệ tổ quốc còn có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành và nâng cao lòng tự hào, ý thức tự cường và tô đậm những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời để lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc…” (SGK Lịch sử 11, bộ Kết nối tri thức, trang 44-45). Những nhận định nào dưới đây đúng?
- a. Tất cả các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc trong lịch sử dân tộc đều giành được thắng lợi.
- b. Chiến tranh bảo vệ tổ quốc góp phần hình thành truyền thống yêu nước.
- c. Chiến tranh bảo vệ tổ quốc tác động lớn đến tiến trình lịch sử dân tộc và quản lý đất nước.
- d. Chiến tranh bảo vệ tổ quốc thúc đẩy phát triển kinh tế và mở rộng lãnh thổ quốc gia.
Đáp án đúng là b, c. Đoạn trích nhấn mạnh chiến tranh bảo vệ tổ quốc vừa hun đúc truyền thống yêu nước, vừa tác động sâu sắc đến tiến trình lịch sử và cách quản lý đất nước của dân tộc Việt Nam.
Vì sao đáp án b và c đúng
Hai phương án b và c bám trực tiếp vào những ý mà đoạn trích nêu ra. Đoạn văn khẳng định thắng lợi của các cuộc kháng chiến “góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập, giữ gìn bản sắc văn hóa và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây dựng đất nước”. Đây chính là tác động đến tiến trình lịch sử dân tộc và đến việc quản lý, xây dựng đất nước — nội dung của phương án c.
Đoạn văn còn nói chiến tranh bảo vệ tổ quốc “có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành và nâng cao lòng tự hào, ý thức tự cường và tô đậm những truyền thống tốt đẹp của dân tộc”. Lòng tự hào, ý thức tự cường và truyền thống tốt đẹp ấy nằm trong dòng chảy truyền thống yêu nước — nội dung của phương án b. Qua nhiều thế hệ, mỗi cuộc kháng chiến vừa là dịp chứng minh, vừa là dịp hun đúc thêm tinh thần ấy, nên nói chiến tranh “góp phần hình thành truyền thống yêu nước” là có căn cứ.
Vì sao các phương án a và d sai
Phương án a sai vì lịch sử dân tộc không chỉ có thắng lợi. Bên cạnh những chiến công hiển hách, các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc còn gắn với hy sinh, mất mát, có thời kỳ đất nước rơi vào ách đô hộ. Cách nói “tất cả… đều giành được thắng lợi” là tuyệt đối hóa, không phản ánh đúng thực tế lịch sử.
Phương án d sai ở hai điểm. Thứ nhất, chiến tranh thường tàn phá kinh tế, hạ tầng, làm gián đoạn sản xuất, nên khó nói chiến tranh “thúc đẩy phát triển kinh tế”. Thứ hai, mở rộng lãnh thổ không phải mục tiêu chính của chiến tranh bảo vệ tổ quốc — đây là cuộc chiến chống ngoại xâm để giữ đất, không phải chiến tranh xâm lược để mở đất. Đây là phương án dễ nhầm nhất, vì trong thực tế có trường hợp thắng lợi kéo theo thay đổi về lãnh thổ, nhưng đó không phải kết quả tất yếu và cũng không phải nội dung đoạn trích đề cập.
Hệ thống kiến thức liên quan
Đoạn trích SGK khái quát vai trò của chiến tranh bảo vệ tổ quốc qua một số khía cạnh cần ghi nhớ:
- Bảo vệ độc lập: thắng lợi của các cuộc kháng chiến giữ vững nền độc lập, điều kiện tiên quyết để dân tộc tồn tại.
- Giữ gìn bản sắc văn hóa: chiến tranh còn là cuộc đấu tranh bảo vệ văn hóa trước nguy cơ đồng hóa.
- Tạo điều kiện xây dựng đất nước: hòa bình sau chiến thắng mở ra thời kỳ ổn định để phát triển.
- Hình thành và nâng cao lòng tự hào, ý thức tự cường: chiến công của thế hệ trước trở thành nguồn cổ vũ cho thế hệ sau.
- Tô đậm truyền thống tốt đẹp: yêu nước, đoàn kết, quật cường được khẳng định và truyền lại qua các cuộc kháng chiến.
- Để lại bài học kinh nghiệm: kinh nghiệm về tổ chức, lãnh đạo, nghệ thuật quân sự được đúc kết cho các thời kỳ sau.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện dạng câu hỏi
Khi gặp dạng chọn nhận định đúng dựa trên đoạn trích, hãy soi các từ tuyệt đối như “tất cả”, “luôn”, “chắc chắn” — chúng thường là dấu hiệu phương án sai. Ngược lại, các từ “góp phần”, “tác động”, “hình thành”, “để lại” thường đi với nhận định đúng vì phù hợp với cách diễn đạt thận trọng của sách giáo khoa. Với chủ đề chiến tranh bảo vệ tổ quốc, hãy nhớ công thức: giữ nước — giữ văn hóa — hun đúc truyền thống — để lại bài học. Nhận định nào lệch khỏi bốn ý này, đặc biệt là gắn chiến tranh với “thúc đẩy kinh tế” hay “mở rộng lãnh thổ”, thường là phương án nhiễu.
