Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau: “Các nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc bao gồm: Bình đẳng về chủ quyền quốc gia, tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia; từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; không can thiệp vào công việc nội bộ các nước; tôn trọng nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế; giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình” (SGK Kết nối tri thức Lịch sử 12, tr.9). Phương án nào dưới đây phản ánh đúng một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc?
- A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước.
- B. Cho phép các nước lớn được can thiệp vào các nước nhỏ.
- C. Việc sử dụng vũ lực là cần thiết trong quan hệ quốc tế.
- D. Tất cả các nước thành viên của LHQ phải tuân theo một thể chế nhà nước.
Đáp án đúng là A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước. Đoạn tư liệu nêu rõ nguyên tắc giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình, cho thấy một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc là đặt hòa bình lên trước mọi cách xử lý mâu thuẫn.
Vì sao đáp án A đúng
Trong đoạn tư liệu, nguyên tắc cuối cùng được nêu là “giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình”. Đây chính là căn cứ trực tiếp để chọn A: khi tranh chấp phát sinh, Liên hợp quốc yêu cầu các bên đàm phán, trung gian, hòa giải hoặc dùng trọng tài, tòa án quốc tế thay vì đối đầu vũ trang. Nguyên tắc này gắn chặt với nguyên tắc “từ bỏ đe dọa hoặc sử dụng vũ lực”, tạo thành cặp quy định cùng bảo vệ mục tiêu hòa bình. Cần lưu ý: hòa bình ở đây là ưu tiên về phương thức giải quyết, không phải nghĩa vụ xóa bỏ mọi khác biệt giữa các quốc gia.
Vì sao phương án B, C, D sai
Phương án B sai vì trái ngược hoàn toàn với nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ các nước. Liên hợp quốc được lập ra trên nền tảng bình đẳng chủ quyền, nên không có cơ chế cho phép nước lớn xen vào việc nội bộ của nước nhỏ.
Phương án C sai vì tư liệu khẳng định các thành viên “từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế”. Vũ lực chỉ được phép trong trường hợp đặc biệt do Hội đồng Bảo an quyết định, không phải là biện pháp “cần thiết” thường trực.
Phương án D là phương án dễ nhầm nhất. Liên hợp quốc là tổ chức quốc tế liên chính phủ, không phải một nhà nước siêu quốc gia. Mỗi quốc gia thành viên giữ nguyên chủ quyền và thể chế chính trị riêng; tổ chức chỉ đặt ra nguyên tắc chung về quan hệ quốc tế, không áp đặt một mô hình nhà nước. Cụm “tất cả” và “một thể chế” là hai dấu hiệu cho thấy mệnh đề tuyệt đối hóa, khó đúng.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi thuộc mạch kiến thức về Liên hợp quốc trong chương trình Lịch sử 12, nên cần nắm cả nguyên tắc lẫn bộ máy tổ chức. Khi đọc đoạn tư liệu, nên gạch chân các cụm nguyên tắc cốt lõi: bình đẳng chủ quyền, tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, không can thiệp nội bộ, tôn trọng luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Đây là những nguyên tắc nằm trong Hiến chương Liên hợp quốc.
Về tổ chức, Liên hợp quốc có sáu cơ quan chính, trong đó Đại hội đồng là cơ quan duy nhất có đại diện của cả 193 nước thành viên. Đại hội đồng có thẩm quyền rộng trong hợp tác chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; có quyền thảo luận và đưa ra kiến nghị về các vấn đề thuộc phạm vi Hiến chương. Ví dụ minh họa: năm 2022, Đại sứ Csaba Korosi (Hungary) làm Chủ tịch Đại hội đồng khóa 77 nhiệm kỳ 2022–2023, thay ông Abdulla Shahid (Maldives); Việt Nam được bầu làm Phó Chủ tịch Đại hội đồng khóa 77 đại diện khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đảm nhiệm một năm từ ngày 13/9.
Về Việt Nam: gia nhập Liên hợp quốc năm 1977 và ngày càng có nhiều đóng góp cho các vấn đề chung của thế giới. Năm 2014, Việt Nam bắt đầu cử lực lượng tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Các mốc này thường xuất hiện trong dạng câu đúng/sai nhiều ý, nên cần nhớ chính xác.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Với dạng đọc tư liệu rồi chọn phương án, hãy đối chiếu từng phương án với cụm từ khóa trong đoạn trích thay vì suy đoán theo cảm giác. Phương án chứa từ tuyệt đối như “tất cả”, “cần thiết”, “cho phép can thiệp” thường là phương án nhiễu, vì nguyên tắc của Liên hợp quốc mang tính tôn trọng chủ quyền và hạn chế vũ lực. Cách nhớ gọn: “Bình đẳng – Toàn vẹn – Không vũ lực – Không can thiệp – Tôn trọng luật – Hòa bình”, lấy chữ đầu thành sáu nhóm nguyên tắc. Khi gặp câu hỏi về Đại hội đồng, nhớ hai ý: đông đủ 193 thành viên và thẩm quyền thảo luận, kiến nghị rộng.
