Câu hỏi: Sử học có chức năng nào sau đây?
- A. Khoa học và giáo dục.
- B. Khoa học, xã hội và giáo dục.
- C. Khoa học và nghiên cứu.
- D. Khoa học và nhân văn.
Đáp án đúng là B. Khoa học, xã hội và giáo dục. Sử học không chỉ nghiên cứu quá khứ loài người mà còn tác động trực tiếp đến đời sống xã hội và truyền đạt kiến thức cho các thế hệ, nên phương án B mới liệt kê đủ các chức năng.
Vì sao đáp án B đúng
Sử học vừa là một ngành khoa học, vừa là một lĩnh vực hoạt động gắn chặt với đời sống con người. Chính vị trí kép đó tạo ra ba chức năng được nêu trong phương án B, và cả ba đều có căn cứ riêng.
Thứ nhất là chức năng khoa học. Sử học thu thập, xử lý và phân tích các nguồn sử liệu để dựng lại bức tranh quá khứ một cách khách quan, đồng thời khám phá những quy luật vận động, phát triển của xã hội loài người. Đây là nền tảng để sử học đứng vững như một ngành khoa học độc lập chứ không phải tập hợp giai thoại.
Thứ hai là chức năng xã hội. Sử học giúp con người hiểu sự vận động của xã hội qua các thời kỳ, các mối quan hệ xã hội, và ảnh hưởng của quá khứ đến hiện tại. Hiểu quá khứ để lý giải hiện tại và định hướng tương lai — đó là tác dụng xã hội rộng lớn của bộ môn này.
Thứ ba là chức năng giáo dục. Sử học truyền đạt kiến thức, bài học kinh nghiệm, góp phần hình thành nhân cách, thế giới quan và tình cảm của con người. Ba chức năng trên không tách rời nhau: nghiên cứu khoa học tạo ra tri thức, tri thức ấy nuôi dưỡng xã hội và được chuyển thành nội dung giáo dục.
Vì sao các phương án còn lại chưa đúng
Phương án A nêu “khoa học và giáo dục” — hai ý này đều đúng nhưng chưa đủ, vì bỏ qua chức năng xã hội, vốn là khía cạnh rất quan trọng của sử học. Đây là phương án dễ nhầm nhất, bởi nó chứa toàn ý đúng, chỉ thiếu một ý.
Phương án C nêu “khoa học và nghiên cứu”. Nghiên cứu thực chất là hoạt động, là cách thức nằm bên trong chức năng khoa học, không phải một chức năng đứng ngang hàng với nó. Phương án này cũng bỏ qua giáo dục và ảnh hưởng xã hội.
Phương án D nêu “khoa học và nhân văn”. Nhân văn là một biểu hiện của chức năng xã hội — giúp thấu hiểu giá trị, đạo đức và văn hóa của con người qua các thời kỳ — chứ không phải chức năng độc lập thay thế cho chức năng xã hội và giáo dục. Phương án này vì thế vừa sai về cách phân loại, vừa thiếu ý.
Hệ thống kiến thức liên quan
Điểm cốt lõi cần nắm là sử học không đơn thuần ghi chép sự kiện đã qua. Bộ môn này nhận thức lại quá khứ, lý giải nó và rút ra bài học cho hiện tại, tương lai. Những nội dung chính gồm:
- Giáo dục con người về quá khứ, rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai.
- Góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan khoa học; bồi dưỡng đạo đức, lối sống, tình yêu quê hương đất nước.
- Nghiên cứu, khám phá những quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người.
Ba mặt này giải thích vì sao sử học có mặt trong cả nghiên cứu, giảng dạy lẫn đời sống văn hóa — xã hội. Đánh giá đúng bản chất và vai trò của sử học đòi hỏi nhìn đủ các mặt đó, không quy nó về một chức năng duy nhất.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Với dạng câu hỏi sử học có chức năng nào sau đây, hãy nhớ bộ ba Khoa — Xã — Giáo: khoa học, xã hội, giáo dục. Phương án nào thiếu một trong ba thì loại, dù các ý còn lại đều đúng. Cần phân biệt thêm: “nghiên cứu” là phương pháp nằm trong chức năng khoa học, còn “nhân văn” là giá trị nằm trong chức năng xã hội — cả hai không phải chức năng đứng riêng. Nắm được cách phân tầng này, câu hỏi cùng dạng sẽ được xử lý trong vài giây.
