Câu hỏi: (4,0 điểm) Viết bài văn khoảng 400 chữ phân tích bài thơ Thu ẩm (Uống rượu mùa thu) của nhà thơ Nguyễn Khuyến.
Đáp án đúng là bài văn phân tích bài thơ Thu ẩm của Nguyễn Khuyến. Bài viết cần làm rõ vẻ đẹp của cảnh thu làng quê và tâm trạng nhà thơ qua hình ảnh, ngôn ngữ cùng thú uống rượu.
Bài văn tham khảo: Phân tích bài thơ Thu ẩm
Nguyễn Khuyến là nhà thơ có nhiều tác phẩm viết về mùa thu ở làng quê Việt Nam. Trong Thu ẩm (Uống rượu mùa thu), ông không chỉ vẽ nên cảnh vật gần gũi mà còn gửi vào đó tâm trạng của một con người tìm đến chén rượu để đối diện với những nỗi niềm riêng.
Cảnh thu hiện lên từ không gian sinh hoạt bình dị: “Năm gian nhà cỏ thấp le te”, bên cạnh là ngõ tối, giậu thưa và mặt ao. Những hình ảnh ấy không gợi vẻ tráng lệ mà đưa người đọc về một ngôi làng yên tĩnh. Trong bóng đêm, ánh đom đóm “lập loè”; ngoài giậu, màu khói “phất phơ”; trên ao, bóng trăng “lóng lánh”. Các từ láy diễn tả ánh sáng và chuyển động nhẹ, khiến cảnh vật vừa có nét thực, vừa phảng phất cảm giác mơ hồ.
Từ khoảng sân vườn, cái nhìn của nhà thơ hướng lên bầu trời “xanh ngắt”. Sắc xanh trong trẻo làm không gian thu thêm cao rộng, nhưng không xua hết nỗi buồn ẩn trong lòng người ngắm cảnh. Đặt cạnh màu trời ấy là đôi mắt “đỏ hoe” của nhân vật trữ tình. Sự đối chiếu giữa cảnh và người gợi một tâm trạng khó nói thành lời: thiên nhiên vẫn đẹp, còn người thưởng cảnh mang những ưu tư riêng.
Hai câu kết đưa thú uống rượu vào bài thơ bằng giọng điệu hóm hỉnh. Nhà thơ nói đến tiếng hay uống rượu của mình, rồi tự nhận mới “năm ba chén” đã say. Chén rượu là một thú vui tao nhã, nhưng ở đây không chỉ để vui. Giọng tự trào khiến nỗi niềm được bộc lộ kín đáo, tránh lời than trực tiếp. Bởi vậy, không nên hiểu cái say là bằng chứng cho sự vô tư, lạc quan hoàn toàn; đằng sau nét dí dỏm vẫn có sự trầm lắng.
Với thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, ngôn ngữ mộc mạc và hình ảnh giàu sức gợi, Nguyễn Khuyến đã tạo nên một bức tranh thu có cả vẻ đẹp thiên nhiên lẫn chiều sâu cảm xúc. Thu ẩm cho thấy tình yêu tha thiết của ông với cảnh quê và một cách bộc lộ tâm sự tinh tế qua chén rượu mùa thu.
Kiến thức liên quan khi phân tích Thu ẩm
Thu ẩm được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật: bài thơ có tám câu, mỗi câu bảy tiếng. Khi phân tích, có thể theo dõi sự chuyển dịch từ cảnh nhà, ngõ, giậu, ao đến bầu trời, rồi từ cảnh thu sang đôi mắt và chén rượu của con người. Trình tự ấy giúp bài viết gắn hình ảnh với tâm trạng, thay vì chỉ kể lại cảnh vật.
Thú uống rượu trong thơ không nhất thiết biểu thị niềm vui. Nó cũng có thể là cách nhân vật trữ tình giãi bày hoặc suy ngẫm về cuộc sống. Với bài thơ này, cần dựa vào giọng tự trào và các chi tiết thực có trong tác phẩm; không gán cho bài thơ những câu chữ hoặc lời khẳng định trực tiếp về sự phù du của đời người.
Cách nhận diện nhanh hướng phân tích
Hãy lần theo ba điểm tựa: cảnh thu làng quê → đôi mắt người ngắm cảnh → chén rượu cuối bài. Với mỗi chi tiết, nêu hình ảnh hoặc từ ngữ cụ thể rồi giải thích cảm xúc mà nó gợi ra. Cách làm này giúp bài văn có dẫn chứng, giữ được mạch phân tích và tránh suy diễn tâm trạng nhà thơ quá mức.
