Câu hỏi: Đặc điểm nào sau đây không đúng với thiên nhiên vùng biển và thềm lục địa nước ta?
- A. Thềm lục địa phía Bắc và phía Nam nông, rộng.
- B. Vùng biển lớn gấp 3 lần diện tích phần đất liền.
- C. Thềm lục địa Trung Bộ thu hẹp, giáp vùng biển sâu.
- D. Đường bờ biển vùng Nam Trung Bộ bằng phẳng.
Đáp án đúng là D. Đường bờ biển vùng Nam Trung Bộ bằng phẳng. Đây là phát biểu duy nhất sai, vì bờ biển Nam Trung Bộ rất khúc khuỷu với nhiều vịnh, bán đảo và mũi đá nhô ra biển. Ba phương án còn lại đều phản ánh đúng thiên nhiên vùng biển và thềm lục địa nước ta.
Vì sao D là đáp án đúng?
Đề yêu cầu chọn đặc điểm không đúng, nên phương án nào mâu thuẫn với thực tế địa hình bờ biển sẽ là đáp án. Bờ biển Nam Trung Bộ (đoạn từ Đà Nẵng kéo vào Bình Thuận) không hề bằng phẳng: các khối núi thuộc dãy Trường Sơn đâm ngang ra sát biển, tạo thành chuỗi bán đảo, mũi đá và vũng vịnh nối tiếp nhau.
Dấu vết dễ thấy nhất là hàng loạt vịnh nước sâu nổi tiếng như vịnh Đà Nẵng, vịnh Dung Quất, vịnh Vân Phong, vịnh Cam Ranh, cùng các bán đảo như Sơn Trà, Phương Mai, mũi Né. Xen giữa các mũi nhô ra là những đồng bằng duyên hải nhỏ hẹp, bị chia cắt bởi các cửa sông ngắn và dốc. Chính kiểu địa hình “núi chạy ra biển” này khiến đường bờ biển nước ta nói chung, và Nam Trung Bộ nói riêng, có dạng khúc khuỷu đặc trưng chứ không phải một đường thẳng bằng phẳng.
Vì sao các phương án A, B, C đều đúng?
Ba phương án này mô tả chính xác các đặc điểm địa lý tự nhiên của biển Việt Nam, nên không thể là đáp án của câu hỏi “không đúng”.
Phương án A nêu thềm lục địa phía Bắc và phía Nam nông, rộng. Điều này có căn cứ: thềm lục địa gắn với hai đồng bằng châu thổ lớn là đồng bằng sông Hồng ở phía Bắc và đồng bằng sông Cửu Long ở phía Nam. Vật liệu bồi tụ từ sông đưa ra biển lâu đời đã tạo nên những dải thềm thoải, độ sâu tăng chậm, mở rộng ra xa bờ hàng trăm km ở vịnh Bắc Bộ và vùng biển Tây Nam.
Phương án B nêu vùng biển lớn gấp khoảng 3 lần diện tích phần đất liền. Vùng biển Việt Nam rộng khoảng 1 triệu km², còn diện tích đất liền khoảng 330.000 km², nên tỉ lệ này phù hợp với thực tế.
Phương án C nêu thềm lục địa Trung Bộ thu hẹp, giáp vùng biển sâu. Đây là hệ quả trực tiếp của địa hình núi ăn sát biển: đường đẳng sâu dốc nhanh, chỉ vài chục km từ bờ đã xuống độ sâu hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mét. Vì vậy thềm lục địa ở đây hẹp, không có điều kiện mở rộng như hai đầu đất nước.
Phương án dễ gây nhầm lẫn nhất là C, vì nhiều bạn nghĩ “Trung Bộ có nhiều bãi biển đẹp nên chắc thềm phải rộng”. Thực tế bãi cát đẹp không đồng nghĩa với thềm lục địa rộng; bãi biển chỉ là dải bồi tụ ven bờ, còn thềm lục địa tính ra xa mới là yếu tố phản ánh cấu trúc địa hình.
Hệ thống kiến thức liên quan
Thiên nhiên vùng biển và thềm lục địa nước ta mang đặc điểm chung của một vùng biển nhiệt đới gió mùa, nhưng có sự phân hóa rõ theo ba khu vực thềm lục địa:
- Thềm lục địa Bắc Bộ: nông và rộng, gắn với đồng bằng sông Hồng, thuận lợi cho đánh bắt hải sản và phát triển kinh tế ven bờ.
- Thềm lục địa Trung Bộ: hẹp, dốc, giáp ngay vùng biển sâu, gây khó khăn hơn cho khai thác ven bờ và đòi hỏi kỹ thuật cao hơn khi đánh bắt xa bờ.
- Thềm lục địa Nam Bộ: nông, rộng, gắn với đồng bằng sông Cửu Long, giàu tiềm năng dầu khí và hải sản.
Đường bờ biển nước ta dài khoảng 3.260 km, chạy theo hướng cong của bờ phía đông, với nhiều đoạn khúc khuỷu, nhiều cửa sông và vũng vịnh. Đặc điểm này vừa tạo điều kiện xây dựng cảng nước sâu, vừa đặt ra yêu cầu bảo vệ bờ biển trước xói lở và bão.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Câu hỏi dạng “đặc điểm nào không đúng” cần gạch chân ngay từ phủ định trong đề, vì rất nhiều bạn chọn đúng phương án đúng thực tế rồi mất điểm. Với bài này, hãy nhớ công thức ba vùng: “Bắc – Nam nông rộng, Trung hẹp sâu, bờ biển Trung khúc khuỷu”.
Cách đối chiếu nhanh: bất kỳ phương án nào nói bờ biển nước ta “bằng phẳng”, “thẳng”, “ít vịnh” đều gần như chắc chắn sai, vì bờ biển Việt Nam vốn khúc khuỷu do núi chạy sát ra biển. Ngược lại, phương án nói thềm lục địa Bắc Bộ, Nam Bộ nông rộng hoặc Trung Bộ hẹp, sâu đều là mô tả chuẩn của sách giáo khoa.
