Mệnh đề đảo là gì? Đáp án đúng kèm giải thích chi tiết

Câu hỏi: Trong các mệnh đề sau, mệnh đề nào có mệnh đề đảo là định lý?

  • A. Nếu một tam giác là tam giác vuông thì đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy.
  • B. Nếu một số tự nhiên tận cùng bằng 0 thì số đó chia hết cho 5.
  • C. Nếu một tứ giác là hình thoi thì tứ giác đó có hai đường chéo vuông góc với nhau.
  • D. Nếu một tứ giác là hình chữ nhật thì tứ giác đó có hai đường chéo bằng nhau.

Đáp án đúng là A. Nếu một tam giác là tam giác vuông thì đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy. Mệnh đề đảo của nó — “tam giác có đường trung tuyến ứng với một cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó vuông” — cũng là mệnh đề đúng, nên là một định lý.

Ảnh đề bài hai câu trắc nghiệm về mệnh đề đảo, gồm câu 3 và câu 4 với các phương án A, B, C, D

Câu hỏi: Mệnh đề nào sau đây có mệnh đề đảo đúng?

  • A. Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau.
  • B. Nếu một số chia hết cho 6 thì cũng chia hết cho 3.
  • C. Nếu một phương trình bậc hai có biệt thức delta âm thì phương trình đó vô nghiệm.
  • D. Nếu a = b thì a² = b².

Đáp án đúng là C. Nếu một phương trình bậc hai có biệt thức delta âm thì phương trình đó vô nghiệm. Mệnh đề đảo “phương trình bậc hai vô nghiệm thì có biệt thức delta âm” là mệnh đề đúng, vì mọi trường hợp delta không âm đều cho phương trình có nghiệm.

Vì sao đáp án A và C đúng

Câu 3: mệnh đề đảo của A là một định lý

Phát biểu gốc của A là tính chất quen thuộc của tam giác vuông: trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền. Đảo lại, ta được: “Nếu tam giác ABC có trung tuyến AM ứng với cạnh BC mà AM = BC/2 thì tam giác ABC vuông tại A”. Mệnh đề này đúng và chứng minh được ngay: AM = BC/2 kéo theo AM = BM = MC, tức M cách đều ba đỉnh nên M là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác, BC là đường kính, suy ra góc A = 90°. Một mệnh đề đúng dạng “Nếu P thì Q” chính là một định lý, nên A thỏa yêu cầu đề. Đây cũng là dấu hiệu nhận biết tam giác vuông được dùng nhiều trong hình học lớp 9 và lớp 10.

Câu 4: mệnh đề đảo của C đúng

Với phương trình bậc hai hệ số thực, biệt thức delta quyết định hoàn toàn số nghiệm: delta dương cho hai nghiệm phân biệt, delta bằng 0 cho nghiệm kép, delta âm cho vô nghiệm. Vì vậy “vô nghiệm” và “delta âm” là hai điều kiện tương đương. Mệnh đề thuận đúng, mệnh đề đảo cũng đúng, nên C là phương án duy nhất có mệnh đề đảo đúng.

Vì sao các phương án còn lại sai

Câu 3

Phương án B sai vì mệnh đề đảo là “số tự nhiên chia hết cho 5 thì tận cùng bằng 0”. Chỉ cần một phản ví dụ: 15, 25, 35 đều chia hết cho 5 nhưng tận cùng bằng 5. Chiều thuận đúng, chiều ngược lại không đúng, nên đảo không phải định lý.

Phương án C sai vì đảo của nó là “tứ giác có hai đường chéo vuông góc thì là hình thoi”. Một tứ giác có hai đường chéo vuông góc với nhau nhưng bốn cạnh không bằng nhau là phản ví dụ đủ để bác bỏ. Hình thoi cho ta chiều thuận, không cho phép kết luận ngược.

Phương án D là chỗ dễ nhầm nhất, vì “hai đường chéo bằng nhau” gắn rất chặt với hình chữ nhật trong trí nhớ người học. Nhưng đảo của D là “tứ giác có hai đường chéo bằng nhau thì là hình chữ nhật”, sai: một hình thang cân không vuông vẫn có hai đường chéo bằng nhau. Tính chất đúng là hình chữ nhật suy ra hai đường chéo bằng nhau, không phải ngược lại.

Câu 4

A sai vì đảo của nó là “hai góc bằng nhau thì đối đỉnh”. Hai góc bằng nhau có thể chỉ là hai góc so le trong, hai góc tương ứng của hai tam giác bằng nhau, hoặc hai góc bất kỳ cùng số đo — không liên quan gì đến quan hệ đối đỉnh.

B sai vì đảo là “số chia hết cho 3 thì chia hết cho 6”. Số 9 chia hết cho 3 nhưng không chia hết cho 6. Chiều “chia hết cho 6 suy ra chia hết cho 3” đúng, chiều ngược lại sai.

D sai vì đảo là “nếu a² = b² thì a = b”. Lấy a = 2, b = −2: bình phương bằng nhau nhưng hai số khác nhau. Đẳng thức bình phương chỉ cho a = b hoặc a = −b.

Hệ thống kiến thức về mệnh đề đảo và định lý

Từ mệnh đề kéo theo P ⇒ Q, hoán đổi vị trí giả thiết và kết luận ta được mệnh đề đảo Q ⇒ P. Mệnh đề đảo không tự động đúng theo mệnh đề gốc.

  • Định lý là một mệnh đề đúng, thường phát biểu dạng “Nếu P thì Q”; P gọi là giả thiết, Q gọi là kết luận.
  • Mệnh đề đảo của một định lý không nhất thiết là định lý. Nếu mệnh đề đảo đúng thì nó cũng là một định lý, gọi là định lý đảo; khi đó có thể gộp thành phát biểu “P khi và chỉ khi Q”.
  • Trong P ⇒ Q: P là điều kiện đủ để có Q, Q là điều kiện cần để có P. Hai vai trò này không thay thế cho nhau.
  • Muốn bác bỏ một mệnh đề dạng “mọi…”, chỉ cần đưa ra một phản ví dụ; muốn khẳng định nó đúng thì phải chứng minh.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Dạng bài này chỉ cần hai bước: viết mệnh đề đảo, rồi thử tìm phản ví dụ. Không cần chứng minh dài dòng, một phản ví dụ là đủ để loại phương án.

  • Nhớ các cặp suy luận “một chiều”: chia hết cho 6 ⇒ chia hết cho 3; tận cùng bằng 0 ⇒ chia hết cho 5; a = b ⇒ a² = b². Cả ba đều không đảo được.
  • Ba tính chất hình học có chiều thuận đúng nhưng chiều đảo sai: hình thoi ⇒ hai đường chéo vuông góc; hình chữ nhật ⇒ hai đường chéo bằng nhau; hai góc đối đỉnh ⇒ bằng nhau. Ngược lại, “trung tuyến bằng nửa cạnh huyền ⇒ tam giác vuông” là chiều đảo đúng, nên đây là ngoại lệ đáng nhớ.
  • Cặp “vô nghiệm” và “delta âm” là tương đương, nhờ vậy mệnh đề đảo vẫn đúng — câu hỏi thường cài đúng một phương án kiểu này.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *