Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là chức năng của Sử học?
- A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ
- B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử
- C. Dự đoán tương lai
Đáp án đúng là C. Dự đoán tương lai. Sử học là ngành khoa học nghiên cứu quá khứ nhằm nhận thức và giải thích các sự kiện, quá trình lịch sử; việc dự đoán tương lai không nằm trong nhóm chức năng cốt lõi của ngành này.
Vì sao đáp án C đúng
Đề yêu cầu chọn nội dung không phải là chức năng của Sử học, nên phải xác định đâu là việc Sử học thực sự làm được. Sử học lấy quá khứ làm đối tượng nghiên cứu: thông qua tư liệu, nhà sử học tái hiện sự kiện, phân tích bối cảnh, con người và hệ quả, rồi khái quát thành nhận thức có căn cứ. Mọi kết luận của Sử học đều phải dựa trên chứng cứ đã xảy ra, đã được ghi chép hoặc để lại dấu vết.
Tương lai thì chưa xảy ra, chưa có tư liệu, nên không thể là đối tượng nghiên cứu trực tiếp của Sử học. Sử học chỉ góp phần định hướng tương lai gián tiếp: rút ra bài học kinh nghiệm, chỉ ra quy luật vận động để con người tham khảo khi hoạch định kế hoạch. Bản thân việc dự báo, tiên đoán những gì sẽ đến thuộc về các lĩnh vực khác như kinh tế học dự báo, khí tượng, thống kê, khoa học dữ liệu. Vì vậy “Dự đoán tương lai” không phải là chức năng của Sử học.
Vì sao các phương án còn lại không được chọn
Phương án A và B đều là chức năng có thật của Sử học, nên không thể là đáp án của câu hỏi “không phải”.
- A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ: đây là chức năng cơ bản nhất. Sử học giúp tái hiện những gì đã xảy ra, nhờ đó con người hiểu được quá trình hình thành và phát triển của xã hội loài người. Ví dụ, nhờ nghiên cứu tư liệu, ta dựng lại được diễn biến một trận đánh, một triều đại hay một phong trào xã hội.
- B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử: đây là chức năng quan trọng thứ hai. Sử học không dừng ở việc kể lại sự kiện mà còn phân tích, tổng hợp để nhận ra nguyên nhân sâu xa, tính quy luật và những bài học kinh nghiệm cho hiện tại.
Phương án dễ nhầm nhất là B, vì nhiều học sinh thấy “quy luật” thì liên tưởng đến việc suy đoán, dự báo. Cần phân biệt: rút ra quy luật là nhìn lại quá khứ để tìm tính lặp lại đã được chứng minh; còn dự đoán tương lai là khẳng định điều chưa xảy ra. Sử học làm được việc thứ nhất, không đảm nhận việc thứ hai.
Hệ thống kiến thức liên quan
Về chức năng của Sử học, có thể ghi nhớ theo hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là khôi phục hiện thực lịch sử: tìm hiểu, mô tả sự kiện, con người, bối cảnh thông qua khai thác và xử lí các nguồn tư liệu. Nhóm thứ hai là khái quát lí luận: phân tích, tổng hợp để rút ra bản chất, quy luật vận động và bài học kinh nghiệm.
Bên cạnh đó, Sử học còn có vai trò xã hội rộng hơn: giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước và bản sắc văn hóa; cung cấp tri thức nền cho các ngành khoa học khác; góp phần định hướng nhận thức và hành động của con người trong hiện tại. Cần phân biệt rõ: “góp phần định hướng tương lai” và “dự đoán tương lai” là hai việc khác nhau — một bên là gợi mở dựa trên bài học, một bên là tiên đoán cụ thể.
Mẹo nhận diện nhanh dạng câu hỏi này
Gặp câu hỏi phủ định “không phải là chức năng”, hãy soi phương án nào nhắc tới tương lai hoặc điều chưa xảy ra — đó thường là đáp án. Cách nhớ gọn: Sử học nhìn về sau để hiểu hiện tại, không nhìn tới trước để đoán tương lai. Một mẹo phụ: các phương án chứa động từ mạnh như “khôi phục”, “rút ra”, “phân tích”, “giải thích”, “giáo dục” đều là chức năng quen thuộc; phương án chứa “dự đoán”, “tiên tri”, “báo trước” thì nên đặt dấu hỏi.
