Câu hỏi: (1) Đồ thị minh họa sự thay đổi nhiệt độ của chất X theo thời gian khi nhận nhiệt và chuyển thể. Chất X có thể là chất nào? (2) Chọn phát biểu không đúng về nhiệt độ sôi. (3) Trong quá trình sôi của chất lỏng, nhiệt độ không tăng mặc dù các phân tử luôn nhận năng lượng từ bên ngoài. Các phân tử dùng năng lượng nhận thêm để …(1)… với các phân tử xung quanh, khiến chúng …(2)… Chất lỏng chuyển thành chất khí. Điền cụm từ thích hợp vào chỗ trống. (4) Trong quá trình sôi của chất lỏng, phần năng lượng nhận thêm để phá vỡ liên kết giữa các phân tử mà không làm tăng nhiệt độ của chất được gọi là gì? (5) Chọn phát biểu sai về ảnh hưởng của áp suất đến nhiệt độ sôi. (6) Có thể làm cho nước sôi mà không cần đun được không? (7) Ở trên núi cao, người ta có thể luộc chín trứng trong nước sôi không, theo các nhận định dưới đây? (8) Một bình cầu thủy tinh chứa không đầy nước nóng khoảng 80°C và được nút kín. Khi dội nước lạnh lên phần trên gần cổ bình, nước trong bình lại sôi. Nhận định nào giải thích trực tiếp hiện tượng này?
- Đồ thị:
- A. Cồn.
- B. Nước.
- C. Kim loại.
- D. Băng phiến.
- Phát biểu về nhiệt độ sôi:
- A. Các chất khác nhau sôi ở nhiệt độ khác nhau.
- B. Mỗi chất lỏng sôi ở một nhiệt độ nhất định.
- C. Trong suốt thời gian sôi, nhiệt độ của chất lỏng không thay đổi.
- D. Nhiệt độ sôi của nước là lớn nhất trong các chất lỏng.
- Năng lượng của phân tử khi sôi:
- A. (1) va chạm; (2) chuyển động tự do.
- B. (1) phá vỡ liên kết; (2) chuyển động tự do.
- C. (1) phá vỡ liên kết; (2) chuyển thành các ion.
- D. (1) va chạm; (2) chuyển thành các ion.
- Tên gọi của phần năng lượng nhận thêm:
- A. Ẩn nhiệt đông đặc.
- B. Ẩn nhiệt ngưng tụ.
- C. Ẩn nhiệt hóa lỏng.
- D. Ẩn nhiệt hóa hơi.
- Ảnh hưởng của áp suất:
- A. Nhiệt độ sôi của chất lỏng phụ thuộc vào áp suất khí phía trên bề mặt chất lỏng.
- B. Áp suất khí càng cao thì nhiệt độ sôi của chất lỏng càng cao.
- C. Áp suất khí càng nhỏ thì nhiệt độ sôi của chất lỏng càng cao.
- D. Ở áp suất chuẩn, mỗi chất lỏng sôi ở nhiệt độ xác định và không đổi.
- Làm nước sôi không cần đun:
- A. Có thể, chỉ cần hút khí để giảm áp suất tác dụng lên mặt thoáng của nước.
- B. Có thể, chỉ cần giảm thể tích nước cần bơm.
- C. Có thể, chỉ thổi thêm khí để tăng áp suất tác dụng lên mặt thoáng của nước.
- D. Không thể, vì nước muốn sôi phải tăng nhiệt độ đến 100°C.
- Luộc trứng trên núi cao:
- A. Không thể luộc chín trứng trong nước sôi vì áp suất trên đó lớn hơn áp suất chuẩn (1 atm) nên nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn 100°C.
- B. Không thể luộc chín trứng trong nước sôi vì áp suất trên đó nhỏ hơn áp suất chuẩn (1 atm) nên nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn 100°C.
- C. Có thể luộc chín trứng trong nước sôi vì áp suất trên đó nhỏ hơn áp suất chuẩn (1 atm) nên nước sôi ở nhiệt độ cao hơn 100°C.
- D. Có thể luộc chín trứng trong nước sôi vì áp suất trên đó lớn hơn áp suất chuẩn (1 atm) nên nước sôi ở nhiệt độ cao hơn 100°C.
- Bình cầu chứa nước nóng:
- (1) Nhiệt độ sôi của chất lỏng phụ thuộc vào áp suất chất khí phía trên bề mặt chất lỏng: áp suất giảm thì nhiệt độ sôi giảm.
- (2) Dội nước lạnh lên phần trên gần cổ bình làm hơi bên trong lạnh đi, kéo theo áp suất khí trên bề mặt nước giảm. Nhiệt độ sôi vì thế giảm xuống đến khoảng 80°C, khiến nước trong bình lại sôi.
Đáp án đúng là (1) D. Băng phiến; (2) D. Nhiệt độ sôi của nước là lớn nhất trong các chất lỏng; (3) B. Phá vỡ liên kết, chuyển động tự do; (4) D. Ẩn nhiệt hóa hơi; (5) C. Áp suất khí càng nhỏ thì nhiệt độ sôi của chất lỏng càng cao; (6) A. Hút khí để giảm áp suất; (7) B. Áp suất trên núi cao thấp hơn nên nước sôi dưới 100°C; (8) (2). Hơi trong bình lạnh đi làm áp suất giảm, khiến nước nóng sôi trở lại. Đồ thị có đoạn nhiệt độ không đổi khi chất chuyển thể; còn trong suốt thời gian sôi, nhiệt độ của chất lỏng không tăng vì năng lượng nhận thêm được dùng cho quá trình hóa hơi.

Vì sao các đáp án trên đúng?
Ở câu về đồ thị chuyển thể, nhiệt độ của X tăng, giữ nguyên trong một khoảng thời gian rồi tăng tiếp. Theo lời giải gốc, đoạn nằm ngang ứng với lúc băng phiến nóng chảy: chất vẫn nhận nhiệt nhưng nhiệt độ tạm thời không tăng. Vì vậy chọn D.
Với các câu về sự sôi, cần tách hai việc: nhiệt lượng làm tăng nhiệt độ và nhiệt lượng phục vụ chuyển thể. Trong suốt thời gian sôi ở áp suất không đổi, chất lỏng nhận năng lượng để các phân tử thắng lực liên kết với những phân tử xung quanh, thoát khỏi thể lỏng và chuyển động tự do hơn trong thể khí. Đó là ẩn nhiệt hóa hơi, tương ứng đáp án B ở câu (3) và D ở câu (4). Nước không có nhiệt độ sôi cao nhất trong mọi chất lỏng, nên phát biểu D ở câu (2) là phát biểu không đúng.
Áp suất giải thích ba câu còn lại: áp suất tác dụng lên mặt thoáng giảm thì nhiệt độ sôi giảm. Do đó C là phát biểu sai ở câu (5), còn hút khí để giảm áp suất là cách làm nước sôi không cần đun thêm ở câu (6). Trên núi cao, áp suất khí quyển thấp hơn 1 atm nên nước sôi dưới 100°C; đây là cơ sở để chọn B ở câu (7). Ở bình cầu, nước lạnh làm hơi phía trên ngưng tụ, áp suất trong bình giảm và nước khoảng 80°C có thể sôi trở lại. Nhận định (2) nêu đầy đủ chuỗi nguyên nhân ấy.
Vì sao các phương án còn lại không phù hợp?
- Đồ thị: A, B và C không khớp với cách lời giải gốc nhận diện đoạn nằm ngang là giai đoạn nóng chảy của băng phiến. Chỉ riêng việc có đoạn nhiệt độ không đổi chưa đủ để nhận ra một chất; cần đối chiếu cả quá trình và các mức nhiệt trên đồ thị.
- Phát biểu về nhiệt độ sôi: A và B diễn đạt sự khác biệt nhiệt độ sôi giữa các chất; B cần hiểu là ở một áp suất xác định. C đúng khi chất lỏng đang sôi và áp suất được giữ không đổi. D sai vì nước không có nhiệt độ sôi lớn nhất trong các chất lỏng.
- Năng lượng của phân tử: A và D nhầm việc va chạm với tác dụng của năng lượng nhận thêm khi hóa hơi. C và D lại nhầm chất khí với các ion: hóa hơi không đồng nghĩa với ion hóa.
- Tên gọi năng lượng: A gắn với đông đặc; B và C gắn với chiều chuyển từ khí sang lỏng. Quá trình đang xét là từ lỏng sang khí, nên không dùng ba tên gọi này.
- Ảnh hưởng của áp suất: A nêu đúng yếu tố chi phối nhiệt độ sôi; B nêu đúng chiều biến đổi; D đúng ở áp suất chuẩn. C đảo ngược quan hệ giữa áp suất và nhiệt độ sôi.
- Làm nước sôi không cần đun: B không trực tiếp nêu điều kiện quyết định là giảm áp suất trên mặt thoáng. C tăng áp suất nên làm nhiệt độ sôi tăng. D nhầm 100°C ở áp suất chuẩn với nhiệt độ sôi bắt buộc trong mọi điều kiện.
- Luộc trứng trên núi cao: A và D xác định sai chiều thay đổi của áp suất theo độ cao. C xác định áp suất giảm nhưng lại kết luận nhiệt độ sôi tăng. B khớp với quan hệ áp suất giảm thì nhiệt độ sôi giảm. Tuy nhiên, chữ “không thể” trong phương án B là quá tuyệt đối: trứng vẫn có thể chín nếu được luộc đủ lâu; điều chắc chắn ở đây là nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn 100°C.
- Bình cầu chứa nước nóng: Nhận định (1) là nguyên tắc đúng, không phải nhận định sai. Đáp án (2) được chọn vì áp dụng nguyên tắc đó vào chính thí nghiệm, nêu rõ vì sao áp suất trong bình giảm.
Kiến thức liên quan về chuyển thể và nhiệt độ sôi
Chuyển thể có thể diễn ra khi chất vẫn nhận nhiệt mà nhiệt độ không đổi. Khi nóng chảy, nhiệt lượng phục vụ quá trình chuyển từ rắn sang lỏng. Khi sôi, nhiệt lượng phục vụ quá trình chuyển từ lỏng sang khí; phần năng lượng cần cho quá trình này gọi là ẩn nhiệt hóa hơi. Vì vậy, đoạn nằm ngang trên đồ thị nhiệt độ–thời gian cần được đọc cùng giai đoạn chuyển thể tương ứng, không nên mặc định đó luôn là sự sôi.
Chất lỏng có thể bay hơi ở bề mặt khi chưa đạt nhiệt độ sôi; còn khi sôi, sự hóa hơi diễn ra cả trong lòng chất lỏng. Nhiệt độ sôi phụ thuộc áp suất bên ngoài: áp suất tăng thì nhiệt độ sôi tăng, áp suất giảm thì nhiệt độ sôi giảm. Mốc nước sôi ở 100°C áp dụng tại áp suất chuẩn khoảng 1 atm, không áp dụng cho mọi độ cao hoặc cho bình có áp suất đã thay đổi.
Mẹo nhận diện nhanh
Gặp câu hỏi về nhiệt độ không tăng dù vẫn nhận nhiệt, hãy kiểm tra chất có đang chuyển thể hay không. Gặp câu hỏi về nước sôi dưới 100°C, hãy tìm yếu tố làm giảm áp suất. Với đồ thị có đoạn nằm ngang, xác định đó là nóng chảy hay sôi trước khi chọn tên chất.
