Câu hỏi: Nguyên tử chứa những hạt mang điện là
- A. proton và electron.
- B. electron và neutron.
- C. proton và α.
- D. proton và neutron.
Đáp án đúng là A. proton và electron. Trong ba hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử, chỉ proton mang điện tích dương và electron mang điện tích âm; neutron không mang điện nên không thể nằm trong nhóm hạt mang điện.
Vì sao đáp án A đúng
Muốn chọn đúng, trước hết phải kể tên được các hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử: proton, neutron và electron. Đây là ba loại hạt mà mọi nguyên tử đều được tạo thành từ chúng, dù số lượng mỗi loại ở từng nguyên tố là khác nhau.
Bước tiếp theo là xét điện tích của từng loại hạt. Proton mang điện tích dương (+1), electron mang điện tích âm (-1), còn neutron trung hòa về điện (0). Như vậy, trong ba hạt cơ bản, đúng hai hạt mang điện, và đó là proton cùng electron. Đáp án A liệt kê đủ cả hai hạt này nên thỏa mãn chính xác yêu cầu của đề.
Cần nhấn mạnh thêm: proton nằm trong hạt nhân, electron chuyển động ở lớp vỏ ngoài, nhưng vị trí không làm thay đổi bản chất điện tích của chúng. Đề hỏi về những hạt mang điện trong nguyên tử, tức là hỏi về thuộc tính điện của hạt, không hỏi hạt đó nằm ở đâu.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án B sai vì cặp “electron và neutron” chỉ có một hạt mang điện. Neutron có khối lượng xấp xỉ proton nhưng không mang điện tích, nên không thể xếp vào nhóm hạt mang điện. Đây là lỗi nhầm phổ biến: nhiều bạn nhớ neutron nằm trong hạt nhân nên mặc định nó cũng mang điện như proton.
Phương án D sai cùng lý do, ở dạng đảo lại: “proton và neutron” có proton mang điện dương nhưng neutron vẫn trung hòa. Cặp này chỉ đúng một nửa, và trong câu hỏi trắc nghiệm thì “đúng một nửa” vẫn là sai.
Phương án C là phương án dễ nhầm nhất. Hạt α thực chất là hạt nhân của nguyên tử helium, gồm 2 proton và 2 neutron, nên bản thân nó mang điện tích dương (+2). Tuy vậy, hạt α không phải hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử nói chung; nó chỉ xuất hiện trong quá trình phóng xạ. Đề hỏi về các hạt cấu thành nguyên tử, nên đưa hạt α vào là nhầm phạm vi khái niệm, chưa kể hạt α còn chứa neutron bên trong.
Hệ thống kiến thức liên quan
Nguyên tử gồm hai phần: hạt nhân ở giữa và lớp vỏ electron bao quanh. Hạt nhân được tạo bởi proton và neutron (trừ nguyên tử hydrogen thường chỉ có 1 proton, không có neutron). Electron phân bố thành các lớp vỏ và chuyển động rất nhanh quanh hạt nhân.
- Proton: ký hiệu p, điện tích +1, khối lượng xấp xỉ 1 amu, nằm trong hạt nhân.
- Neutron: ký hiệu n, không mang điện, khối lượng xấp xỉ 1 amu, nằm trong hạt nhân.
- Electron: ký hiệu e, điện tích -1, khối lượng rất nhỏ (khoảng 1/1836 lần proton), thuộc lớp vỏ.
Vì số proton bằng số electron trong nguyên tử trung hòa, tổng điện tích của nguyên tử bằng 0. Khi nguyên tử mất hoặc nhận electron, nó trở thành ion: mất electron tạo ion dương, nhận electron tạo ion âm. Hiểu rõ điện tích của ba hạt cơ bản là nền tảng để học tiếp về số hiệu nguyên tử, đồng vị và liên kết hóa học.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhớ theo cặp đối lập: proton – “pro” đi với dấu cộng, electron đi với dấu trừ, còn neutron thì “neutral” – trung tính. Chỉ cần hai dấu + và – là đủ nhận ra nhóm hạt mang điện gồm proton và electron.
Khi gặp câu hỏi dạng này, hãy loại nhanh mọi phương án có chứa neutron, vì neutron luôn trung hòa về điện. Phương án nào còn lại chỉ gồm proton và electron thì chọn. Với phương án có hạt α hoặc tia gamma, tự hỏi: đây có phải hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử không? Nếu không, loại luôn.
