Câu hỏi: Cây công nghiệp hàng năm nước ta hiện nay
- A. chủ yếu chế biến cho xuất khẩu.
- B. nguồn gốc chủ yếu là cận nhiệt.
- C. diện tích lớn hơn cây lâu năm.
- D. gồm nhiều loại cây khác nhau.
Đáp án đúng là D. Gồm nhiều loại cây khác nhau. Cây công nghiệp hàng năm của nước ta rất đa dạng về chủng loại, gồm cả cây nguồn gốc nhiệt đới lẫn cây ưa khí hậu ôn hòa hơn, và nhóm cây này không chiếm ưu thế về diện tích so với cây lâu năm.
Câu hỏi: Dân cư nước ta hiện nay
- A. gia tăng dân số cao, phân bố đều giữa các vùng.
- B. cơ cấu dân số trẻ, ít biến động theo nhóm tuổi.
- C. còn tăng nhanh, quy mô dân số ngày càng lớn.
- D. phân bố không đều, tập trung chủ yếu ven biển.
Đáp án đúng là C. Dân số còn tăng, quy mô dân số ngày càng lớn. Quy mô dân số nước ta vẫn tiếp tục mở rộng qua từng năm dù tốc độ gia tăng đã chậm lại rõ rệt so với các thập kỉ trước.
Câu hỏi: Biện pháp chủ yếu để giải quyết tình trạng thất nghiệp ở thành thị nước ta hiện nay là
- A. đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở đô thị.
- B. hợp tác lao động quốc tế để xuất khẩu lao động.
- C. xây dựng các nhà máy công nghiệp quy mô lớn.
- D. phân bố lại lực lượng lao động trên quy mô cả nước.
Đáp án đúng là A. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở đô thị. Đây là biện pháp tạo việc làm tại chỗ, đúng vào nguyên nhân gốc của thất nghiệp thành thị là cung lao động vượt cầu việc làm ở khu vực đô thị.
Vì sao các đáp án này đúng
Ba câu hỏi cùng kiểm tra kiến thức Địa lí kinh tế – xã hội Việt Nam, nên cần bám vào đặc điểm thực tế của từng đối tượng.
Với cây công nghiệp hàng năm, cái đúng nằm ở tính đa dạng: nước ta trồng mía, lạc, đậu tương, vừng, bông, đay, cói, thuốc lá… Nhóm cây này có chu kì ngắn ngày, gieo trồng và thu hoạch trong một năm, phân bố chủ yếu ở đồng bằng và vùng trung du. Việc có nhiều loại cây khác nhau phản ánh nền nông nghiệp nhiệt đới đa canh, đáp ứng đồng thời nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và nhu cầu tiêu dùng, xuất khẩu.
Với dân cư, dân số nước ta đã vượt mốc 100 triệu người (năm 2023) và vẫn tăng thêm mỗi năm, nên quy mô ngày càng lớn là nhận định đúng. Điều cần phân biệt là “tăng nhanh” ở đây nói về quy mô tuyệt đối còn lớn, còn tốc độ gia tăng thì đã giảm mạnh nhờ thành công của công tác dân số – kế hoạch hóa gia đình.
Với thất nghiệp thành thị, nguyên nhân chính là lao động dồn về đô thị nhanh hơn khả năng tạo việc làm của nền kinh tế đô thị. Vì vậy phát triển công nghiệp và dịch vụ ngay tại đô thị vừa mở thêm chỗ làm, vừa tận dụng được hạ tầng, thị trường tiêu thụ và nguồn lao động có tay nghề tại chỗ. Đây là giải pháp tác động vào gốc vấn đề, không phải biện pháp trung chuyển lao động đi nơi khác.
Vì sao các phương án còn lại sai
Ở câu về cây công nghiệp hàng năm, phương án A chưa đúng vì phần lớn sản phẩm như mía, lạc, đậu tương được tiêu thụ trong nước hoặc làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nội địa; chỉ một phần đi vào hàng hóa xuất khẩu. Phương án B sai vì nguồn gốc cây công nghiệp hàng năm nước ta chủ yếu là nhiệt đới và cận nhiệt đới ẩm, không nghiêng hẳn về cận nhiệt. Phương án C sai rõ nhất về số liệu: diện tích cây công nghiệp lâu năm (cao su, cà phê, điều, hồ tiêu, chè, dừa) lớn hơn diện tích cây công nghiệp hàng năm.
Ở câu về dân cư, A sai ở cả hai vế: gia tăng dân số không còn cao và dân cư phân bố rất không đều. B sai vì cơ cấu dân số nước ta đang chuyển dịch theo hướng già hóa, tỉ trọng nhóm tuổi thay đổi rõ rệt qua các cuộc tổng điều tra. D là phương án dễ nhầm nhất: vế “phân bố không đều” đúng, nhưng “tập trung chủ yếu ven biển” chưa chuẩn — dân cư tập trung chủ yếu ở đồng bằng châu thổ và các đô thị lớn, trong đó có nhiều tỉnh không giáp biển. Một nửa đúng không làm nên một phương án đúng.
Ở câu về thất nghiệp, B chỉ là giải pháp tạm thời, phụ thuộc thị trường nước ngoài và không giải quyết tận gốc cầu việc làm trong nước. C sai vì nhà máy quy mô lớn thường dùng công nghệ hiện đại, vốn lớn nhưng tạo ít chỗ làm, lại không phù hợp với trình độ phổ thông của phần đông lao động thất nghiệp. D là phương án gần đúng nhất nhưng không phải “chủ yếu”: phân bố lại lao động là giải pháp dài hạn, tác động gián tiếp, chủ yếu nhằm giảm sức ép ở nơi quá tải chứ không trực tiếp tạo việc làm mới ở thành thị.
Hệ thống kiến thức liên quan
Ba nhóm kiến thức cần nắm chắc để xử lí các câu hỏi cùng dạng:
- Cây công nghiệp hàng năm: đặc điểm là cây ngắn ngày, vòng đời trong một năm; gồm mía, lạc, đậu tương, vừng, bông, đay, cói, thuốc lá; phân bố ở đồng bằng, trung du; sản phẩm phục vụ cả công nghiệp chế biến trong nước và xuất khẩu.
- Dân cư: quy mô lớn và tiếp tục tăng, tốc độ gia tăng đã giảm; cơ cấu dân số chuyển sang già hóa, nhóm tuổi biến động rõ; phân bố không đều, tập trung ở đồng bằng và đô thị, thưa thớt ở miền núi, Tây Nguyên.
- Lao động – việc làm: thất nghiệp thành thị gắn với cung lao động lớn hơn cầu; hướng giải quyết căn cơ là phát triển công nghiệp và dịch vụ đô thị, đa dạng hóa ngành nghề, nâng cao tay nghề; xuất khẩu lao động và phân bố lại lao động chỉ là giải pháp hỗ trợ.
Lưu ý: các con số về dân số và diện tích thay đổi theo từng năm, nên khi làm bài cần ưu tiên nhận định mang tính xu hướng và đối chiếu với số liệu trong Atlat hoặc bảng số liệu của đề.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Gặp từ “chủ yếu” trong đề về lao động – việc làm, hãy chọn phương án tạo việc làm trực tiếp tại nơi phát sinh vấn đề; các phương án “điều chuyển lao động” hay “xuất khẩu lao động” chỉ là giải pháp hỗ trợ.
Với cây công nghiệp, nhớ cặp đối lập: hàng năm — ngắn ngày, nhiều loại, diện tích nhỏ hơn; lâu năm — dài ngày, diện tích lớn hơn. Với dân cư, nhớ bộ ba “đông — tăng chậm — phân bố không đều”, và cảnh giác với các phương án có vế phụ tuyệt đối hóa như “phân bố đều” hay “chủ yếu ven biển”.
