Câu hỏi: Đọc đoạn thông tin sau:
Tăng trưởng kinh tế là khái niệm để chỉ sự gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kì nhất định và thường được đo bằng chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng thu nhập quốc dân (GNI). Tăng trưởng kinh tế có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Nó là tiền đề vật chất để giải quyết hàng loạt vấn đề, đặc biệt là những vấn đề xã hội như xoá đói giảm nghèo, nâng cao mức sống của nhân dân, đảm bảo công ăn việc làm ổn định cho những người lao động. Tốc độ tăng trưởng nhanh có thể làm cho một quốc gia nghèo đuổi kịp và vượt qua quốc gia giàu có. Trong điều kiện toàn cầu hoá, các nước đang phát triển thường lựa chọn tăng trưởng kinh tế cao là mục tiêu hàng đầu. (Theo: Tạp chí Tuyên giáo, “Tăng trưởng kinh tế và phân phối công bằng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, ngày 12/10/2018)
Xác định tính đúng/sai của các nhận định dưới đây:
- a. Sự gia tăng tổng sản phẩm quốc nội là biểu hiện của nền kinh tế đang suy thoái.
- b. Tăng trưởng kinh tế cao và bền vững luôn là một trong những mục tiêu về kinh tế đối với Việt Nam.
- c. Để mọi người có thu nhập cao và ổn định, có cuộc sống ấm no và phát triển con người toàn diện thì các quốc gia phải thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
- d. Để giải quyết triệt để vấn đề xoá đói giảm nghèo, Đảng và Nhà nước ta đã đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Đáp án đúng là: b, c, d đúng; a sai. Đoạn thông tin xác định tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng quy mô sản lượng, đo bằng GDP hoặc GNI, và nhấn mạnh đây là tiền đề vật chất để giải quyết các vấn đề xã hội. Nhận định a nói ngược lại bản chất đó nên sai; ba nhận định còn lại đều bám đúng nội dung đoạn văn.
Vì sao b, c, d là những nhận định đúng
Cả ba nhận định này đều diễn giải lại đúng các ý mà đoạn thông tin đã nêu, chỉ khác ở cách hành văn.
Nhận định b khớp với câu “các nước đang phát triển thường lựa chọn tăng trưởng kinh tế cao là mục tiêu hàng đầu”. Việt Nam thuộc nhóm nước đang phát triển, nên tăng trưởng kinh tế là mục tiêu kinh tế trọng tâm, đồng thời phải gắn với tính bền vững để tránh tăng trưởng nóng gây hệ lụy về môi trường và bất bình đẳng.
Nhận định c dựa trên ý “nó là tiền đề vật chất để giải quyết hàng loạt vấn đề, đặc biệt là những vấn đề xã hội”. Muốn nâng thu nhập, tạo việc làm, cải thiện đời sống thì trước hết nền kinh tế phải tạo ra nhiều của cải hơn — tức phải tăng trưởng. Không có tăng trưởng, các chính sách an sinh chỉ là chia lại phần sản lượng vốn đã nhỏ bé.
Nhận định d phản ánh chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước: dùng các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế như một cách giải quyết tận gốc đói nghèo, thay vì chỉ hỗ trợ tạm thời. Từ “triệt để” ở đây hiểu theo nghĩa tấn công vào nguyên nhân — thiếu việc làm, thu nhập thấp — chứ không phải khẳng định mọi hộ nghèo sẽ được xoá ngay lập tức.
Vì sao nhận định a sai
Nhận định a đảo ngược khái niệm. Đoạn văn nói rõ tăng trưởng kinh tế chính là “sự gia tăng về quy mô sản lượng”, đo bằng GDP hoặc GNI. Vậy GDP tăng là dấu hiệu nền kinh tế mở rộng, không phải suy thoái.
Suy thoái kinh tế là chiều ngược lại: tổng sản lượng giảm, thường được xác định khi GDP giảm trong hai quý liên tiếp; kéo theo thất nghiệp tăng, thu nhập giảm, sức mua yếu đi. Ví dụ, giai đoạn 2020–2021 nhiều nền kinh tế tăng trưởng âm vì dịch bệnh — đó mới là biểu hiện suy thoái. Nhận định a là phương án dễ nhầm nhất trong câu này vì nó dùng đúng thuật ngữ “tổng sản phẩm quốc nội” nhưng gắn sai chiều vận động.
Hệ thống kiến thức liên quan
Nắm chắc bốn điểm dưới đây là đủ để xử lý hầu hết câu hỏi về chủ đề này.
- Khái niệm: tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kì nhất định. Từ “quy mô” cho thấy đây là so sánh về lượng giữa hai mốc thời gian.
- Thước đo: GDP (tổng sản phẩm quốc nội — sản lượng tạo ra trong phạm vi lãnh thổ) và GNI (tổng thu nhập quốc dân — thu nhập của công dân một nước, kể cả thu nhập từ nước ngoài chuyển về). Ngoài ra còn dùng GDP/người và tốc độ tăng trưởng (%) để so sánh giữa các nước có quy mô khác nhau.
- Ý nghĩa: là tiền đề vật chất để giải quyết các vấn đề xã hội — xoá đói giảm nghèo, nâng cao mức sống, tạo việc làm ổn định; giúp nước nghèo rút ngắn khoảng cách với nước giàu.
- Phân biệt tăng trưởng và phát triển kinh tế: tăng trưởng chỉ là sự tăng lên về lượng; phát triển kinh tế bao hàm cả tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lí và tiến bộ xã hội. Tăng trưởng là điều kiện cần nhưng chưa đủ cho phát triển.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Với dạng đọc hiểu có bốn nhận định, hãy đối chiếu từng nhận định với đúng một câu trong đoạn văn, thay vì đánh giá theo cảm tính.
Mẹo nhớ chiều vận động: “GDP lên — kinh tế lớn; GDP xuống — suy thoái”. Bất cứ nhận định nào ghép “gia tăng GDP” với “suy thoái”, “khủng hoảng”, “thu hẹp sản xuất” đều sai ngay từ cặp từ khóa. Ngược lại, nhận định chứa “tiền đề vật chất”, “xoá đói giảm nghèo”, “nâng cao mức sống”, “tạo việc làm”, “mục tiêu hàng đầu” thường là bản diễn giải trung thành của đoạn văn và có xu hướng đúng.
Cẩn thận với các từ tuyệt đối như “luôn”, “triệt để”, “hoàn toàn”: chúng không tự động làm nhận định sai, nhưng buộc phải kiểm tra xem đoạn văn có thực sự khẳng định ở mức đó hay không.
