Sóng âm: phát biểu sai là A và C, giải thích chi tiết đầy đủ

Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây sai khi nói về sự truyền âm?

  • A. Tần số âm càng thấp thì âm càng bổng.
  • B. Cường độ âm càng lớn, âm nghe được càng to.
  • C. Ngưỡng đau của tai người không phụ thuộc vào tần số của âm.
  • D. Sóng âm truyền trong không khí là sóng dọc.

Đáp án đúng là A và C. Đề yêu cầu tìm phát biểu sai, và có đúng hai phát biểu không đúng với kiến thức về sóng âm: câu A đảo ngược quan hệ giữa tần số và độ cao của âm, câu C phủ nhận vai trò của tần số đối với ngưỡng đau của tai người.

Đề trắc nghiệm Vật lý về sự truyền âm với bốn phát biểu A, B, C, D

Vì sao A và C là hai phát biểu sai

Hai phát biểu này sai vì chúng mô tả ngược quy luật liên hệ giữa các đại lượng vật lý của âm với cảm giác âm mà tai người thu được.

Xét câu A: độ cao của âm được quyết định bởi tần số. Tần số lớn (dao động nhanh) cho âm bổng, tần số nhỏ (dao động chậm) cho âm trầm. Một dây đàn căng, mảnh rung nhanh nên phát ra nốt cao; dây chùng, dày rung chậm nên phát ra nốt trầm. Câu A nói “tần số càng thấp thì âm càng bổng” là đảo ngược hoàn toàn quy luật đó, nên sai.

Xét câu C: ngưỡng đau là mức cường độ âm (hay mức cường độ âm, đo bằng dB) mà tại đó tai bắt đầu có cảm giác đau. Ngưỡng này không phải một con số cố định cho mọi tần số, vì độ nhạy của tai thay đổi theo tần số. Tai người nhạy nhất trong vùng khoảng 1000 Hz đến vài nghìn Hz, còn ở vùng tần số rất thấp hoặc rất cao thì kém nhạy hơn, nên phải cần cường độ lớn hơn mới gây đau. Vì vậy nói ngưỡng đau “không phụ thuộc vào tần số” là sai.

Vì sao B và D không được chọn

B và D đều là phát biểu đúng, nên không thể là đáp án của câu hỏi tìm phát biểu sai.

Câu B nêu đúng mối liên hệ giữa cường độ âm và độ to: cường độ âm (đơn vị W/m²) càng lớn thì mức cường độ âm càng cao và tai nghe càng to. Cần phân biệt cho chắc: cường độ âm là đại lượng vật lý khách quan, còn độ to là cảm giác chủ quan của tai; hai khái niệm gắn với nhau nhưng không đồng nhất — cùng một cường độ âm, hai người có thể nghe to nhỏ khác nhau. Tuy vậy, chiều biến thiên “lớn hơn thì to hơn” trong câu B là đúng.

Câu D cũng đúng: trong chất khí, các phần tử dao động dọc theo phương truyền sóng, nên âm truyền trong không khí là sóng dọc. Đây là phương án dễ gây nhầm nhất, vì nhiều bạn nhớ máy móc “sóng âm là sóng cơ” rồi ngờ rằng không khí không truyền được sóng dọc. Thực tế chất khí và chất lỏng chỉ truyền được sóng dọc (không có lực đàn hồi trượt), còn chất rắn có thể truyền cả sóng dọc lẫn sóng ngang.

Hệ thống kiến thức về sóng âm và sự truyền âm

Bốn phát biểu trong đề xoay quanh hai nhóm kiến thức: đặc trưng vật lý của âm và đặc trưng sinh lý của âm. Nắm chắc các cặp khái niệm dưới đây là đủ để xử lý hầu hết câu hỏi cùng dạng.

  • Đặc trưng vật lý: tần số f (Hz) quyết định độ cao; cường độ âm I (W/m²) và mức cường độ âm L (dB) quyết định độ to; đồ thị dao động âm quyết định âm sắc.
  • Đặc trưng sinh lý: độ cao, độ to, âm sắc — đây là cảm nhận của tai, không đo trực tiếp bằng dụng cụ.
  • Miền nghe được của tai người: tần số khoảng 16 Hz đến 20 000 Hz. Dưới 16 Hz là hạ âm, trên 20 000 Hz là siêu âm.
  • Ngưỡng nghe và ngưỡng đau: ngưỡng nghe là cường độ âm nhỏ nhất còn gây cảm giác nghe; ngưỡng đau ứng với mức khoảng 130 dB trong vùng tần số tai nhạy nhất. Cả hai ngưỡng đều thay đổi theo tần số.
  • Môi trường truyền: âm truyền được trong chất rắn, lỏng, khí và không truyền được trong chân không. Tốc độ truyền âm giảm dần theo thứ tự rắn → lỏng → khí.
  • Loại sóng: trong chất khí và chất lỏng, âm là sóng dọc; trong chất rắn, âm có thể vừa là sóng dọc vừa là sóng ngang.

Mẹo nhớ nhanh dạng câu hỏi này

Với câu hỏi “phát biểu nào sai về sóng âm”, hãy quét theo ba cặp đối lập quen thuộc: tần số ↔ độ cao, cường độ ↔ độ to, môi trường ↔ loại sóng. Phát biểu nào đảo chiều một trong ba cặp này gần như chắc chắn là phát biểu sai.

Mẹo nhớ gọn: “cao — nhanh, to — mạnh” (tần số cao thì bổng, cường độ mạnh thì to). Riêng ngưỡng nghe và ngưỡng đau, hãy nhớ chúng là đường cong phụ thuộc tần số chứ không phải đường thẳng nằm ngang — chính chi tiết này tạo ra bẫy ở phương án C. Còn với câu hỏi về môi trường truyền, chỉ cần nhớ “khí, lỏng: dọc; rắn: dọc và ngang” là đủ để loại phương án nhiễu.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *