Câu hỏi: Độ muối của nước biển thấp nhất ở khu vực nào sau đây?
- A. Ôn đới.
- B. Xích đạo.
- C. Chí tuyến.
- D. Vùng cực.
Đáp án đúng là B. Xích đạo. Đây là khu vực có lượng mưa lớn nhất và mạng lưới sông ngòi đổ ra biển dồi dào, nguồn nước ngọt bổ sung nhiều nên độ muối của nước biển bị pha loãng, xuống mức thấp nhất trong bốn vùng được nêu.
Vì sao xích đạo có độ muối thấp nhất?
Độ muối của nước biển phụ thuộc vào ba yếu tố chính: lượng mưa, lượng nước sông đổ ra biển và tốc độ bốc hơi. Xích đạo hội đủ điều kiện làm giảm độ mặn ở cả hai yếu tố đầu tiên. Đây là đới khí hậu có lượng mưa lớn nhất, mưa rào quanh năm, nên lớp nước mặt liên tục được bổ sung nước ngọt. Đồng thời, lưu vực các con sông lớn ở Nam Mỹ, châu Phi và Đông Nam Á đều đổ ra vùng biển gần xích đạo, mang theo khối lượng nước ngọt đáng kể.
Nhiệt độ cao ở xích đạo làm bốc hơi mạnh, nhưng lượng mưa tại chỗ lớn hơn lượng bốc hơi, nên nồng độ muối không được cô đặc. Kết quả là nước biển vùng xích đạo có độ mặn thấp hơn vùng chí tuyến và không đạt mức cao như nhiều người vẫn tưởng. Cần lưu ý: đây là cách xét theo mô hình phân bố độ muối theo vĩ độ trong chương trình phổ thông; khi khảo sát chi tiết, lớp nước mặt ở vùng cực cũng có thể rất nhạt do băng tan, nhưng đó là hiện tượng cục bộ theo mùa chứ không phải đặc điểm đới như vùng xích đạo.
Vì sao các phương án còn lại không đúng?
Chí tuyến là phương án dễ nhầm nhất, vì đây mới là nơi có độ muối cao nhất. Vùng chí tuyến có khí hậu khô nóng, lượng mưa rất thấp trong khi tốc độ bốc hơi cao, nước biển bị cô đặc dần nên độ mặn tăng lên. Nếu chọn chí tuyến thì đã đảo ngược hoàn toàn quy luật.
Vùng ôn đới có lượng mưa khá và nhiệt độ trung bình, độ muối ở mức trung bình, không phải thấp nhất. Vùng cực có nhiệt độ rất thấp nên bốc hơi yếu, nhưng lượng mưa cũng ít và độ muối nhìn chung không phải giá trị thấp nhất theo cách phân đới trong bài học. Hai phương án này chỉ đúng ở một số điểm khảo sát hẹp, không đúng cho cả đới.
Hệ thống kiến thức liên quan
Ba yếu tố chi phối độ mặn của nước biển, cần nắm chắc để xử lý mọi câu hỏi cùng dạng:
- Lượng mưa: mưa nhiều làm giảm độ muối, mưa ít làm tăng độ muối.
- Nước sông đổ ra biển: nguồn nước ngọt từ lục địa pha loãng nước biển ven bờ.
- Bốc hơi: bốc hơi mạnh làm nước biển cô đặc, tăng độ mặn.
Ngoài ra, độ muối còn chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, địa hình bờ biển (biển kín hay biển hở) và sự tan băng. Vì vậy, khi xét theo đới vĩ độ, độ muối thường đạt cực đại ở chí tuyến, giảm dần về phía xích đạo và về phía cực. Đây là kiến thức nền của phần khí hậu – hải văn trong chương trình Địa lí, thường xuất hiện dưới dạng câu hỏi nhận biết hoặc so sánh giữa các đới.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Nhớ theo cặp đối lập: mưa nhiều thì nhạt, bốc hơi mạnh thì mặn. Xích đạo mưa nhiều nhất nên nhạt nhất; chí tuyến khô nhất nên mặn nhất. Khi gặp câu hỏi về độ muối, hãy tự hỏi “nơi này mưa nhiều hay bốc hơi mạnh?” — câu trả lời sẽ chỉ ra ngay chiều tăng giảm của độ mặn, tránh bẫy chọn chí tuyến chỉ vì đó là vùng nóng.
