Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau và xác định mỗi nhận định a), b), c), d) là đúng hay sai: “Lịch sử chống ngoại xâm vừa thử thách, vừa tôi luyện dân tộc ta. Những cuộc chiến tranh yêu nước đã tạo nên cho dân tộc ta một bản lĩnh kiên cường, sức sống bền bỉ, mãnh liệt, đã hun đúc nên nhiều truyền thống tốt đẹp, tiêu biểu như lòng yêu nước thiết tha, ý chí độc lập tự chủ mạnh mẽ, tinh thần đoàn kết keo sơn, ý chí quật cường bất khuất, trí thông minh sáng tạo…” (Phan Huy Lê, Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc).
- a) Một trong những yếu tố định hình bản lĩnh, tính cách Việt Nam là chiến đấu chống giặc ngoại xâm.
- b) Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và phát triển truyền thống yêu nước.
- c) Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam là nguyên nhân quyết định sự thành bại của các cuộc kháng chiến.
- d) Đoạn trích thể hiện quan điểm về thế trận chiến tranh nhân dân trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Đáp án đúng là a) và b): hai nhận định này đúng; c) và d) sai. Theo Phan Huy Lê, lịch sử chống ngoại xâm đã tôi luyện bản lĩnh dân tộc và hun đúc truyền thống yêu nước. Đoạn trích không xác định yếu tố quyết định thành bại của kháng chiến, cũng không bàn về thế trận quân sự.
Vì sao a) và b) đúng?
Nhận định a) đúng vì đoạn trích nói rõ lịch sử chống ngoại xâm đã “tôi luyện” dân tộc, tạo nên bản lĩnh kiên cường và sức sống bền bỉ. Cách diễn đạt “một trong những yếu tố” phù hợp với tư liệu: chiến đấu chống giặc ngoại xâm góp phần định hình bản lĩnh, tính cách Việt Nam, chứ không phải yếu tố duy nhất.
Nhận định b) đúng vì tác giả nêu lòng yêu nước là một trong những truyền thống được các cuộc chiến tranh yêu nước hun đúc. Trước thử thách bảo vệ độc lập, tinh thần ấy được thể hiện và bồi đắp qua sự đoàn kết, ý chí tự chủ và quyết tâm chống ngoại xâm.
Vì sao c) và d) sai?
Nhận định c) sai ở cụm “nguyên nhân quyết định sự thành bại”. Truyền thống đánh giặc giữ nước là nguồn sức mạnh tinh thần, nhưng đoạn trích không khẳng định truyền thống ấy quyết định kết quả mọi cuộc kháng chiến. Kết quả còn gắn với nhiều điều kiện khác, như tương quan lực lượng, điều kiện kinh tế và sự lãnh đạo. Đây là phương án dễ nhầm nhất vì nó xuất phát từ một ý đúng rồi đẩy thành kết luận quá mức.
Nhận định d) sai vì tư liệu bàn về những phẩm chất, truyền thống được hun đúc qua lịch sử chống ngoại xâm, không trình bày cách tổ chức thế trận chiến tranh nhân dân. “Tinh thần đoàn kết” là một phẩm chất được nhắc tới; chỉ riêng chi tiết đó chưa đủ để kết luận tác giả đang phân tích nghệ thuật quân sự.
Kiến thức liên quan cần phân biệt
Vai trò của chiến tranh chống ngoại xâm trong đoạn tư liệu được xem xét ở phương diện hình thành bản lĩnh và truyền thống dân tộc. Các phẩm chất được nêu gồm lòng yêu nước, ý chí độc lập tự chủ, tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường và trí thông minh sáng tạo. Đây là nhận định về ảnh hưởng của lịch sử đấu tranh giữ nước đối với đời sống tinh thần, không phải lời giải thích đầy đủ cho thắng bại của từng cuộc chiến.
Khi đọc một tư liệu lịch sử, cần phân biệt điều tác giả trực tiếp khẳng định với điều chỉ có liên quan đến chủ đề. Một nhận định có thể chứa khái niệm lịch sử đúng nhưng vẫn sai nếu gán cho đoạn trích một kết luận mà đoạn trích không đưa ra.
Cách nhận diện nhanh
Gạch dưới các từ chỉ trọng tâm của tư liệu: “tôi luyện”, “hun đúc” và tên những phẩm chất dân tộc. Nhận định a), b) bám sát trọng tâm đó. Với c), kiểm tra cụm khẳng định mạnh “quyết định sự thành bại”; với d), kiểm tra xem tư liệu có thực sự nói về cách tổ chức thế trận hay không.
